Cam kết hồi hương của Macron

Tháng 12 năm 2021, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã yêu cầu lập một báo cáo về việc hồi hương các tác phẩm nghệ thuật châu Phi hiện đang được lưu giữ tại các bảo tàng của Pháp. Báo cáo do nhà sử học nghệ thuật Bénédicte Savoy và nhà văn người Senegal Felwine Sarr chấp bút, khuyến nghị rằng Pháp nên tiến hành hồi hương di sản văn hóa châu Phi đã bị lấy đi mà không có sự đồng ý trong thời kỳ thực dân.

Các hiện vật bị cướp bóc và di sản thuộc địa

Báo cáo tập trung vào các hiện vật do những người lính, nhà quản lý và nhà thám hiểm khoa học người Pháp thu được trong thời kỳ Pháp cai trị châu Phi từ thế kỷ 19 đến những năm 1960. Các quốc gia châu Phi từ lâu đã kêu gọi trả lại những báu vật văn hóa này, nhưng luật pháp Pháp lại cấm các bảo tàng vĩnh viễn từ bỏ các hiện vật đã được tiếp nhận.

Các khuyến nghị về việc hoàn trả

Báo cáo của Savoy và Sarr đề xuất một kế hoạch gồm ba bước để hồi hương:

1. Hoàn trả ngay các hiện vật mang tính biểu tượng: Trong năm tới, Pháp sẽ hoàn trả một số hiện vật mang tính biểu tượng cao mà các quốc gia châu Phi đã yêu cầu, chẳng hạn như các bức tượng và báu vật cung điện đã bị lấy đi từ Abomey, Benin vào năm 1892.
2. Kiểm kê và hoàn trả có sự hợp tác: Từ mùa xuân năm 2022 đến tháng 11 năm 2022, các bảo tàng của Pháp sẽ hợp tác với các quan chức châu Phi để lập danh mục các hiện vật châu Phi trong bộ sưu tập của họ. Sau đó, các ủy ban chung sẽ xem xét các yêu cầu hoàn trả và trả lại những hiện vật được các quốc gia và cộng đồng có liên quan coi là quan trọng.
3. Quá trình hoàn trả liên tục: Các quốc gia châu Phi vẫn chưa yêu cầu hoàn trả nên thực hiện yêu cầu, vì báo cáo khuyến nghị rằng quá trình này không nên bị giới hạn thời gian.

Các cân nhắc về mặt pháp lý và thực tế

Để thực hiện các khuyến nghị này, Macron phải thông qua luật thông qua quốc hội Pháp. Tuy nhiên, báo cáo đã được những người ủng hộ việc hồi hương hoan nghênh như một bước đi đúng hướng. Marie-Cecile Zinsou, chủ tịch của Quỹ Nghệ thuật Zinsou tại Benin, bày tỏ hy vọng rằng báo cáo sẽ giúp “phục hồi lịch sử của chúng tôi và cuối cùng có thể chia sẻ nó trên toàn châu lục”.

Tác động đến các bảo tàng châu Âu

Những thay đổi trong chính sách hồi hương tại Pháp có thể gây áp lực lên các bảo tàng châu Âu khác đang lưu giữ các hiện vật văn hóa châu Phi bị cướp bóc. Một số tổ chức, chẳng hạn như Bảo tàng Quai Branly ở Paris, đã tiếp nhận một phần lớn bộ sưu tập của họ từ châu Phi. Báo cáo nhấn mạnh rằng mục đích không phải là làm cạn kiệt các bộ sưu tập của các bảo tàng châu Âu mà là “tái cân bằng bản đồ di sản châu Phi trên thế giới”.

Các giải pháp thay thế và các bước tiếp theo

Báo cáo cũng đề xuất rằng các bảo tàng nên xem xét việc thay thế các hiện vật đã được hồi hương bằng các bản sao. Điều này có thể làm giảm bớt mối lo ngại về khả năng mất các hiện vật khỏi bộ sưu tập của bảo tàng. Cuối cùng, các khuyến nghị trong báo cáo nhằm thúc đẩy sự phân bổ công bằng hơn di sản văn hóa châu Phi và thúc đẩy đối thoại giữa Pháp và các quốc gia châu Phi.

Lễ trao trả đánh dấu đỉnh cao của một quá trình kéo dài hàng thập kỷ

Hôm thứ Bảy, Bảo tàng Founders tại Barre, Massachusetts đã trao trả khoảng 150 hiện vật của người Mỹ bản địa cho người dân Lakota Sioux. Những vật phẩm linh thiêng này, một số có liên quan đến vụ thảm sát Wounded Knee khét tiếng năm 1890, đã nằm trong bộ sưu tập của bảo tàng trong hơn một thế kỷ.

Lễ trao trả đánh dấu sự kết thúc chính thức của một quá trình dài và phức tạp. Các thành viên của bộ lạc Cheyenne River Sioux và Oglala Sioux đã đến Barre để tham dự buổi lễ, trong khi lễ bàn giao chính thức các hiện vật sẽ diễn ra riêng tư vào thời điểm sau.

Bối cảnh và ý nghĩa lịch sử

Vụ thảm sát Wounded Knee là một sự kiện bi thảm, trong đó quân đội Hoa Kỳ đã tàn sát ước tính khoảng 300 người đàn ông, phụ nữ và trẻ em bản địa Mỹ bên bờ suối Wounded Knee ở Nam Dakota. Vụ thảm sát đã để lại di sản đau thương và day dứt dai dẳng cho người dân Lakota Sioux.

Năm 1990, Quốc hội đã chính thức xin lỗi về vụ thảm sát và Đạo luật Bảo vệ và Trả lại Mộ của người Mỹ bản địa (NAGPRA) được thông qua. NAGPRA áp đặt các quy định về trả lại hiện vật đối với các tổ chức nhận được tài trợ của liên bang, yêu cầu họ trả lại một số hiện vật văn hóa nhất định cho các bộ lạc người Mỹ bản địa.

Vai trò của Bảo tàng Founders

Bảo tàng Founders, một tổ chức tư nhân không nhận được tài trợ của liên bang, không thuộc diện quản lý của NAGPRA. Tuy nhiên, bảo tàng đã tự nguyện thực hiện các bước để trả lại các hiện vật văn hóa cho chủ sở hữu hợp pháp của chúng.

Bảo tàng đã mua lại các hiện vật từ Wounded Knee từ một người biểu diễn lưu động vào thế kỷ 19. Bộ sưu tập bao gồm giày da nai, vòng cổ, quần áo, tẩu nghi lễ, dụng cụ và các vật dụng khác.

Những thách thức và cân nhắc

Các quá trình trả lại hiện vật có thể phức tạp và tốn thời gian. Trong trường hợp này, bảo tàng phải đối mặt với những thách thức khi xác định xem hiện vật nào thực sự đến từ Wounded Knee. Mỗi vật phẩm cũng cần được xác định, chụp ảnh và lập danh mục trước khi trả lại.

Bất chấp những thách thức, bảo tàng vẫn cam kết với quá trình trả lại hiện vật. “Đối với tôi, việc trả lại chúng luôn là điều quan trọng”, Ann Meilus, chủ tịch của Hiệp hội Bảo tàng Barre, cho biết. “Tôi nghĩ rằng bảo tàng sẽ được ghi nhớ vì đã đứng về phía đúng đắn của lịch sử khi trả lại những món đồ này.”

Tác động về mặt cảm xúc đối với người Lakota Sioux

Việc trao trả các hiện vật từ Wounded Knee có ý nghĩa sâu sắc về mặt cảm xúc đối với người dân Lakota Sioux. “Kể từ khi vụ thảm sát Wounded Knee xảy ra, nạn diệt chủng đã ăn sâu vào dòng máu của chúng tôi”, Surrounded Bear, một thành viên của bộ lạc Oglala Sioux, người đã tham dự buổi lễ, cho biết. “Và việc chúng tôi đưa những hiện vật này trở về là một bước tiến tới sự hàn gắn. Đó là một bước đi đúng hướng.”

Leola One Feather, một thành viên khác của bộ lạc Oglala Sioux, cũng bày tỏ những tình cảm tương tự. “Có thể buồn đối với họ khi mất đi những món đồ này, nhưng đối với chúng tôi còn buồn hơn vì chúng tôi đã tìm kiếm chúng rất lâu rồi.”

Tiến trình hòa giải và hàn gắn liên tục

Việc trao trả các hiện vật văn hóa là một bước quan trọng trong quá trình hòa giải và hàn gắn đang diễn ra đối với các cộng đồng người Mỹ bản địa. Bằng cách trao trả những vật phẩm linh thiêng này, các bảo tàng có thể đóng góp vào việc bảo tồn lịch sử và văn hóa của người Mỹ bản địa, đồng thời thúc đẩy sự hiểu biết và tôn trọng lớn hơn giữa các cộng đồng khác nhau.

Lịch sử hồi hương

Trong nhiều thập kỷ, các bộ tộc bản địa Hoa Kỳ đã đấu tranh đòi trả lại các vật linh thiêng cùng hài cốt của con người đã bị cướp khỏi cộng đồng của họ nhiều thập kỷ trước. Dù đã có một số lần hồi hương, song quá trình này thường bị cản trở bởi sự thiếu hụt về hỗ trợ tài chính và pháp lý.

Đạo luật NAGPRA và Bảo tàng quốc gia về thổ dân da đỏ Hoa Kỳ

Vào năm 1989 và 1990, Quốc hội đã thông qua đạo luật Bảo tàng quốc gia về thổ dân da đỏ Hoa Kỳ và đạo luật Bảo vệ mộ và hồi hương hài cốt của thổ dân da đỏ Hoa Kỳ (NAGPRA). Những đạo luật này yêu cầu các viện bảo tàng và cơ quan nhận tiền từ liên bang phải kiểm kê, kê khai và hồi hương các hiện vật và hài cốt của thổ dân da đỏ Hoa Kỳ theo yêu cầu của các bộ tộc được liên bang công nhận. Bảo tàng quốc gia về thổ dân da đỏ Hoa Kỳ có một chi nhánh phụ trách hồi hương, và các nhân viên ở đây đã trả lại hàng nghìn hiện vật cho các cộng đồng trên khắp Tây bán cầu.

Tầm quan trọng của sự hồi hương

Việc hồi hương các vật linh thiêng và hài cốt của con người rất quan trọng đối với các bộ tộc bản địa Hoa Kỳ vì những thứ này có ý nghĩa sâu sắc về văn hóa và tâm linh. Chẳng hạn, người ta tin rằng các loại mặt nạ và mũ miện có sự sống và mang trong mình linh hồn. Việc lưu giữ những vật phẩm này trong các viện bảo tàng bị coi là một sự xúc phạm đối với tín ngưỡng của người bản địa.

Những thách thức và tranh cãi

Dù đạo luật NAGPRA đã được thông qua, nhưng quá trình hồi hương vẫn còn nhiều thách thức. Một vấn đề là xác định mối liên hệ của bộ tộc đối với các hài cốt không xác định. Trong một số trường hợp, các viện bảo tàng và nhà nhân chủng học có thể không đồng tình với các già làng về việc bộ tộc nào có quyền hợp pháp đối với một số hiện vật nhất định.

Một thách thức nữa là khả năng xung đột giữa các quy định của liên bang và tín ngưỡng của bộ tộc. Ví dụ, NAGPRA yêu cầu hài cốt của con người phải được hồi hương về bộ tộc có mối liên hệ văn hóa mạnh mẽ nhất, ngay cả khi những hài cốt này không liên quan trực tiếp đến tổ tiên của bộ tộc. Điều này đã dẫn đến tranh chấp giữa các bộ tộc, cũng như giữa các bộ tộc với các viện bảo tàng.

Vai trò của tri thức bộ tộc

Các già làng có vai trò quan trọng trong quá trình hồi hương. Họ nắm giữ lượng kiến thức phong phú về văn hóa và lịch sử của mình, và có thể giúp nhận dạng và xác thực các hiện vật cùng hài cốt của con người. Sự hiểu biết mang tính tâm linh của họ về những vật phẩm này cũng rất thiết yếu để đảm bảo các hiện vật được đối xử với sự tôn trọng và phẩm giá.

Thành công và những nỗ lực đang diễn ra

Dù gặp phải nhiều thách thức, nhưng NAGPRA đã thành công đáng kể trong việc giúp người bản xứ Mỹ đòi lại di sản văn hóa của họ. Hàng nghìn hiện vật và hài cốt của con người đã được hồi hương, và tiến trình này vẫn đang tiếp tục.

Quyền và sự công nhận đối với người bản xứ Mỹ

Sự hồi hương các tài sản văn hóa của người bản xứ Mỹ là một phần của cuộc đấu tranh lớn hơn vì quyền và sự công nhận của người bản xứ Mỹ. Trong nhiều thế kỷ, người bản xứ Mỹ đã phải đối mặt với sự phân biệt đối xử và áp bức, cùng với việc di sản văn hóa của họ bị đe dọa. Việc hồi hương các vật linh thiêng và hài cốt của con người là bước đi nhằm chữa lành những tổn thương trong quá khứ và khôi phục lại phẩm giá của người bản xứ Mỹ.

Ý nghĩa lịch sử của các hiện vật

Hơn 50 năm trước, những người nông dân ở tây nam Thổ Nhĩ Kỳ đã tình cờ phát hiện ra một di tích khảo cổ phi thường tại Bubon, một địa điểm cổ xưa của người La Mã. Khu vực được cho là một ngôi đền tôn vinh hoàng đế và gia đình của ông, chứa đựng nhiều bức tượng đồng La Mã quý hiếm của các hoàng đế và hoàng hậu La Mã.

Những bức tượng, bao gồm cả một bức tượng hoàng đế Septimius Severus không đầu có niên đại từ năm 225 sau Công nguyên, được coi là những hiện vật vô giá cung cấp những hiểu biết sâu sắc về lịch sử La Mã và nghề thủ công mỹ nghệ.

Bán và buôn lậu bất hợp pháp

Thật không may, thay vì báo cáo phát hiện này cho nhà chức trách như luật pháp yêu cầu, người dân địa phương đã bán các bức tượng và sau đó chúng bị buôn lậu ra khỏi đất nước. Việc cướp bóc được thúc đẩy bởi lợi ích thương mại và dân làng muốn kiếm lợi về mặt tài chính.

Điều tra và hồi hương

Trong nhiều thập kỷ, Văn phòng Biện lý Quận Manhattan, nổi tiếng với Đơn vị Chống buôn bán đồ cổ chuyên trách của mình, đã đóng một vai trò quan trọng trong việc điều tra và truy tố các vụ án liên quan đến buôn bán đồ cổ bất hợp pháp.

Trong những năm gần đây, văn phòng đã tăng cường nỗ lực, dẫn đến việc tịch thu nhiều cổ vật bị cướp bóc, bao gồm một số cổ vật từ Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan danh tiếng.

Sau cuộc điều tra mở rộng, tháng trước, Văn phòng Biện lý Quận Manhattan đã phối hợp với chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ để hồi hương thành công 12 cổ vật bị cướp bóc về Thổ Nhĩ Kỳ. Bộ sưu tập trị giá 33 triệu đô la này bao gồm bức tượng hoàng đế Septimius Severus không đầu, một pho tượng đầu có niên đại từ năm 290 sau Công nguyên và một chiếc đầu bằng đồng của Caracalla, con trai cả của hoàng đế Septimius Severus.

Hợp tác quốc tế và hậu quả pháp lý

Tham dự buổi lễ hồi hương tại thành phố New York có Tổng lãnh sự Thổ Nhĩ Kỳ Reyhan Ozgur, người nhấn mạnh rằng việc trao trả các hiện vật này gửi đi một thông điệp mạnh mẽ: “Việc mua, sở hữu và bán bất hợp pháp các hiện vật văn hóa sẽ phải chịu hậu quả”.

Việc hồi hương gần đây là một phần trong nỗ lực chung trên toàn cầu nhằm chống lại nạn buôn bán đồ cổ và đảm bảo việc trả lại hợp pháp các cổ vật bị đánh cắp cho quốc gia xuất xứ của chúng.

Vai trò của những người nông dân và các danh mục

Điều thú vị là một số người nông dân đã tham gia vào vụ cướp bóc hàng thập kỷ trước đã hỗ trợ các nhà điều tra xác định các hiện vật bị đánh cắp bằng cách xem hình ảnh từ các danh mục và trang web của bảo tàng. Sự hợp tác này đã chứng minh giá trị trong việc phục hồi những hiện vật quý giá này.

Bảo tồn di sản văn hóa

Việc Thổ Nhĩ Kỳ lấy lại những cổ vật bị cướp bóc này là một thắng lợi to lớn cho công cuộc bảo tồn di sản văn hóa. Các hiện vật không chỉ có giá trị lịch sử và nghệ thuật mà còn đại diện cho bản sắc văn hóa phong phú của Thổ Nhĩ Kỳ.

Thông qua việc hồi hương những báu vật bị đánh cắp này, Hoa Kỳ và Thổ Nhĩ Kỳ tái khẳng định cam kết bảo vệ và gìn giữ di sản văn hóa cho các thế hệ tương lai.

Di sản thời tiền Tây Ban Nha được trưng bày

Thành phố Mexico đang tổ chức một cuộc triển lãm đặc biệt giới thiệu bộ sưu tập đáng chú ý gồm 1.525 hiện vật, trải dài hơn 4.000 năm lịch sử Mexico. “Sự vĩ đại của Mexico” trưng bày các đồ vật từ các nền văn hóa Maya, Toltec, Teotihuacan, Aztec và Mixtec, đem đến cái nhìn sâu sắc về di sản nghệ thuật và văn hóa phong phú của Mexico.

Kho báu các hiện vật được phục hồi

Hơn một nửa số hiện vật được trưng bày đã được phục hồi từ nước ngoài, trong đó có 881 tác phẩm từ Hoa Kỳ, Ý, Pháp, Đức và Hà Lan. Những món đồ này trước đây do các nhà sưu tập nước ngoài nắm giữ hoặc bị chính quyền tịch thu. Việc hồi hương những món đồ này đánh dấu một cột mốc quan trọng trong nỗ lực bảo tồn di sản văn hóa của Mexico.

Những tác phẩm được chọn lọc quan trọng

Trong số những điểm nhấn của cuộc triển lãm có một số bản thảo hay còn gọi là các văn bản cổ nổi tiếng do người Aztec và hậu duệ của họ tạo ra. Văn bản cổ Boturini ghi chép lại lịch sử của người Aztec, trong khi Văn bản cổ Cruz-Badiano cung cấp thông tin chuyên sâu về các loại cây thuốc. Một bản sao của Văn bản cổ Mendoza, được tạo ra cho Hoàng đế La Mã Thần thánh Charles V, mô tả những người cai trị Aztec và các cuộc chinh phục của họ.

Ý nghĩa lịch sử

Cuộc triển lãm không chỉ giới thiệu những thành tựu nghệ thuật của các nền văn hóa thời tiền Tây Ban Nha ở Mexico mà còn làm sáng tỏ ý nghĩa lịch sử của họ. Cuộc triển lãm trưng bày những lá cờ do nhà chinh phạt Tây Ban Nha Hernán Cortés và Miguel Hidalgo, vị linh mục có Tiếng kêu Dolores đã phát động Chiến tranh giành độc lập của Mexico, sử dụng. Những bức bích họa của các nghệ sĩ nổi tiếng người Mexico José Clemente Orozco, Diego Rivera và Rufino Tamayo càng làm tăng thêm bối cảnh lịch sử.

Bức tranh khảm văn hóa

Như người phụ trách bảo tàng Karina Romero lưu ý, “Có rất nhiều nền văn hóa Mexico tồn tại. Đó không phải là một nồi nấu chảy, mà là một bức tranh khảm văn hóa tạo nên đất nước này”. Cuộc triển lãm phản ánh sự đa dạng này khi trưng bày các đồ vật từ nhiều vùng và nhiều thời kỳ khác nhau. Cuộc triển lãm làm nổi bật sự phong phú và phức tạp của lịch sử và văn hóa Mexico.

Những nỗ lực liên tục vì mục đích hồi hương

Việc hồi hương các hiện vật đã trở thành ưu tiên hàng đầu của các quan chức Mexico trong những năm gần đây. Kể từ năm 2018, hơn 5.746 hiện vật đã được trả lại cho Mexico nhờ những nỗ lực liên tục nhằm phục hồi các đồ vật bị xuất khẩu bất hợp pháp.

Sự công nhận và tác động quốc tế

“Sự vĩ đại của Mexico” đã nhận được sự chú ý và lời khen ngợi trên toàn thế giới. Jorge Islas López, Tổng lãnh sự Mexico tại New York, đã mô tả cuộc triển lãm này là “một cuộc triển lãm tập hợp nhiều biểu hiện nghệ thuật khác nhau, vốn là một phần trong lịch sử cổ xưa của chúng tôi và những khoảnh khắc mà chúng tôi trở thành một quốc gia dân tộc”.

Bảo tồn di sản của Mexico

Cuộc triển lãm không chỉ tôn vinh lịch sử phong phú của Mexico mà còn đóng vai trò như một lời nhắc nhở về tầm quan trọng của việc bảo tồn di sản văn hóa. Cuộc triển lãm nhấn mạnh đến sự cần thiết phải bảo vệ và hồi hương các hiện vật đã bị lấy đi bất hợp pháp khỏi quê hương hợp pháp của chúng.

Một trải nghiệm khó quên

“Sự vĩ đại của Mexico” mang đến một trải nghiệm khó quên cho du khách khi giới thiệu những thành tựu nghệ thuật và văn hóa của các nền văn minh thời tiền Tây Ban Nha ở Mexico. Cuộc triển lãm giúp hiểu sâu hơn về lịch sử và di sản văn hóa của đất nước, nuôi dưỡng lòng tự hào và sự trân trọng đối với di sản trường tồn của Mexico.