{"id":11475,"date":"2024-06-11T20:21:24","date_gmt":"2024-06-11T20:21:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/?p=11475"},"modified":"2024-06-11T20:21:24","modified_gmt":"2024-06-11T20:21:24","slug":"congos-civil-wars-devastating-impact-forests","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/science\/ecology\/congos-civil-wars-devastating-impact-forests\/","title":{"rendered":"Chi\u1ebfn tranh Congo: T\u00e1c \u0111\u1ed9ng t\u00e0n ph\u00e1 l\u00ean r\u1eebng"},"content":{"rendered":"<h2 class=\"wp-block-heading\">Chi\u1ebfn tranh Congo: T\u00e1c \u0111\u1ed9ng t\u00e0n ph\u00e1 l\u00ean r\u1eebng<\/h2>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Xung \u0111\u1ed9t v\u00e0 di d\u1eddi<\/h2>\n\n<p>L\u1ecbch s\u1eed chi\u1ebfn tranh Congo \u0111\u00e3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng s\u00e2u s\u1eafc \u0111\u1ebfn nh\u1eefng c\u00e1nh r\u1eebng c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc n\u00e0y. Khi xung \u0111\u1ed9t n\u1ed5 ra, ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u0111\u00e3 t\u00ecm n\u01a1i \u1ea9n n\u00e1u t\u1ea1i nh\u1eefng khu v\u1ef1c \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o v\u1ec7, bao g\u1ed3m Khu b\u1ea3o t\u1ed3n khoa h\u1ecdc Luo v\u00e0 Khu b\u1ea3o t\u1ed3n c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Bonobo Iyondji. S\u1ef1 gia t\u0103ng d\u00e2n s\u1ed1 n\u00e0y \u0111\u00e3 d\u1eabn \u0111\u1ebfn t\u00ecnh tr\u1ea1ng ph\u00e1 r\u1eebng gia t\u0103ng khi ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n ph\u1ea3i ch\u1eb7t ph\u00e1 r\u1eebng l\u00e0m \u0111\u1ea5t n\u00f4ng nghi\u1ec7p v\u00e0 \u0111\u00e1p \u1ee9ng c\u00e1c nhu c\u1ea7u sinh t\u1ed3n kh\u00e1c.<\/p>\n\n<p>Ph\u00e2n t\u00edch h\u00ecnh \u1ea3nh v\u1ec7 tinh cho th\u1ea5y t\u1ef7 l\u1ec7 m\u1ea5t r\u1eebng \u0111\u00e3 t\u0103ng g\u1ea5p \u0111\u00f4i trong th\u1eddi k\u1ef3 xung \u0111\u1ed9t (1990-2000) so v\u1edbi th\u1eadp k\u1ef7 ti\u1ebfp theo (2000-2010). Ph\u1ea7n l\u1edbn t\u00ecnh tr\u1ea1ng ph\u00e1 r\u1eebng di\u1ec5n ra t\u1ea1i c\u00e1c khu v\u1ef1c nh\u1ecf b\u1ecb c\u00f4 l\u1eadp, cho th\u1ea5y m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 chuy\u1ec3n v\u00e0o r\u1eebng thay v\u00ec ph\u00e1 r\u1eebng tr\u00ean di\u1ec7n r\u1ed9ng.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">T\u00e1c \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed9ng v\u1eadt hoang d\u00e3<\/h2>\n\n<p>Vi\u1ec7c ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n chuy\u1ec3n v\u00e0o r\u1eebng \u0111\u00e3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng t\u00e0n ph\u00e1 \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed9ng v\u1eadt hoang d\u00e3. T\u1ea1i V\u01b0\u1eddn qu\u1ed1c gia Kahuzi-Biega, m\u1ed9t n\u1eeda s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng c\u00e1 th\u1ec3 gorilla \u0111\u00e3 b\u1ecb gi\u1ebft \u0111\u1ec3 l\u1ea5y th\u1ecbt. C\u00e1c lo\u00e0i bonobo, voi, h\u00e0 m\u00e3, tr\u00e2u v\u00e0 gorilla c\u0169ng b\u1ecb s\u0103n b\u1eaft r\u1ea5t nhi\u1ec1u.<\/p>\n\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u chuy\u00ean nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 lo\u00e0i bonobo trong khu v\u1ef1c \u0111\u00e3 b\u00e1o c\u00e1o s\u1ef1 s\u1ee5t gi\u1ea3m h\u01a1n m\u1ed9t n\u1eeda s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng c\u00e1 th\u1ec3 gi\u1eefa nh\u1eefng n\u0103m 1991 v\u00e0 2005. Ba nh\u00f3m bonobo \u0111\u00e3 bi\u1ebfn m\u1ea5t ho\u00e0n to\u00e0n. C\u00e1c t\u1eadp t\u1ee5c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ch\u1ed1ng l\u1ea1i vi\u1ec7c \u0103n th\u1ecbt linh tr\u01b0\u1edfng \u0111\u00e3 b\u1ecb ph\u00e1 v\u1ee1 trong c\u00e1c cu\u1ed9c xung \u0111\u1ed9t v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00ednh \u0111\u00e3 g\u00e2y \u00e1p l\u1ef1c bu\u1ed9c d\u00e2n l\u00e0ng s\u0103n b\u1eaft bonobo \u0111\u1ec3 l\u1ea5y th\u1ee9c \u0103n.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Gi\u00e1m s\u00e1t t\u00ecnh tr\u1ea1ng ph\u00e1 r\u1eebng<\/h2>\n\n<p>Vi\u1ec7c \u0111o l\u01b0\u1eddng t\u00ecnh tr\u1ea1ng ph\u00e1 r\u1eebng \u0111\u00e3 tr\u1edf n\u00ean d\u1ec5 d\u00e0ng h\u01a1n nh\u1edd s\u1ef1 ra \u0111\u1eddi c\u1ee7a h\u00ecnh \u1ea3nh v\u1ec7 tinh. Ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh Gi\u00e1m s\u00e1t r\u1eebng to\u00e0n c\u1ea7u (Global Forest Watch) c\u1ee7a Vi\u1ec7n T\u00e0i nguy\u00ean Th\u1ebf gi\u1edbi cho ph\u00e9p b\u1ea5t k\u1ef3 ai c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 theo d\u00f5i t\u00ecnh h\u00ecnh bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i c\u1ee7a r\u1eebng h\u1ea7u nh\u01b0 theo th\u1eddi gian th\u1ef1c v\u00e0 \u1edf \u0111\u1ed9 ph\u00e2n gi\u1ea3i ch\u1ec9 30 m\u00e9t. C\u00f4ng c\u1ee5 n\u00e0y r\u1ea5t c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 theo d\u00f5i t\u00ecnh tr\u1ea1ng ph\u00e1 r\u1eebng \u1edf c\u00e1c khu v\u1ef1c xa x\u00f4i h\u1ebbo l\u00e1nh, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 nh\u1eefng c\u00e1nh r\u1eebng \u1edf Congo.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">C\u00e1c khu \u0111\u1ecbnh c\u01b0 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1i c\u00e1c khu r\u1eebng xa x\u00f4i<\/h2>\n\n<p>M\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 di d\u1eddi v\u00e0o r\u1eebng trong th\u1eddi k\u1ef3 chi\u1ebfn tranh v\u1eabn ch\u01b0a bao gi\u1edd r\u1eddi \u0111i. C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 b\u00e1o c\u00e1o v\u1ec1 nh\u1eefng khu \u0111\u1ecbnh c\u01b0 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi r\u1ea3i r\u00e1c s\u00e2u trong nh\u1eefng c\u00e1nh r\u1eebng Congo. R\u1ea5t kh\u00f3 \u0111\u1ec3 theo d\u00f5i nh\u1eefng khu \u0111\u1ecbnh c\u01b0 n\u00e0y, nh\u01b0ng s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a ch\u00fang cho th\u1ea5y t\u00e1c \u0111\u1ed9ng l\u00e2u d\u00e0i c\u1ee7a xung \u0111\u1ed9t \u0111\u1ed1i v\u1edbi d\u00e2n s\u1ed1 v\u00e0 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ph\u1ee5c h\u1ed3i sau xung \u0111\u1ed9t<\/h2>\n\n<p>Sau khi cu\u1ed9c n\u1ed9i chi\u1ebfn th\u1ee9 hai k\u1ebft th\u00fac v\u00e0o n\u0103m 2003, t\u1ed1c \u0111\u1ed9 m\u1ea5t r\u1eebng \u0111\u00e3 gi\u1ea3m. Tuy nhi\u00ean, khi ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n tr\u1edf v\u1ec1 l\u00e0ng, h\u1ecd th\u01b0\u1eddng ch\u1eb7t ph\u00e1 r\u1eebng \u0111\u1ec3 l\u00e0m nh\u1eefng c\u00e1nh \u0111\u1ed3ng n\u00f4ng nghi\u1ec7p m\u1edbi, d\u1eabn \u0111\u1ebfn t\u00ecnh tr\u1ea1ng m\u1ea5t r\u1eebng gia t\u0103ng \u1edf nh\u1eefng khu v\u1ef1c \u0111\u00f3.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Th\u00e1ch th\u1ee9c trong c\u00f4ng t\u00e1c b\u1ea3o t\u1ed3n<\/h2>\n\n<p>Nh\u1eefng c\u00e1nh r\u1eebng Congo v\u1eabn ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi c\u00e1c m\u1ed1i \u0111e d\u1ecda t\u1eeb n\u1ea1n ph\u00e1 r\u1eebng, s\u0103n b\u1eaft v\u00e0 c\u00e1c khu \u0111\u1ecbnh c\u01b0 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. C\u00e1c n\u1ed7 l\u1ef1c b\u1ea3o t\u1ed3n \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn h\u00e0nh \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 nh\u1eefng h\u1ec7 sinh th\u00e1i c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb n\u00e0y c\u00f9ng c\u00e1c lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt hoang d\u00e3 trong \u0111\u00f3. Gi\u00e1m s\u00e1t v\u1ec7 tinh v\u00e0 c\u00e1c c\u00f4ng c\u1ee5 kh\u00e1c r\u1ea5t c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 theo d\u00f5i t\u00ecnh tr\u1ea1ng ph\u00e1 r\u1eebng v\u00e0 \u0111\u01b0a ra c\u00e1c chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o t\u1ed3n.<\/p>\n\n<p>B\u1eb1ng c\u00e1ch hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a c\u00e1c cu\u1ed9c n\u1ed9i chi\u1ebfn \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng c\u00e1nh r\u1eebng Congo, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft t\u1ed1t h\u01a1n nh\u1eefng th\u00e1ch th\u1ee9c trong c\u00f4ng t\u00e1c b\u1ea3o t\u1ed3n v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n b\u1ec1n v\u1eefng t\u1ea1i khu v\u1ef1c.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Chi\u1ebfn tranh Congo: T\u00e1c \u0111\u1ed9ng t\u00e0n ph\u00e1 l\u00ean r\u1eebng Xung \u0111\u1ed9t v\u00e0 di d\u1eddi L\u1ecbch s\u1eed chi\u1ebfn tranh Congo \u0111\u00e3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng s\u00e2u s\u1eafc \u0111\u1ebfn nh\u1eefng c\u00e1nh r\u1eebng c\u1ee7a \u0111\u1ea5t&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":23637,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[590],"tags":[401,15533,15532,254,889,876,15534,640],"class_list":["post-11475","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ecology","tag-conservation","tag-civil-wars","tag-congo","tag-wildlife","tag-satellite-imagery","tag-deforestation","tag-forests","tag-human-impact"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11475","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11475"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11475\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11476,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11475\/revisions\/11476"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23637"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11475"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11475"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11475"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}