{"id":1230,"date":"2022-06-17T17:37:04","date_gmt":"2022-06-17T17:37:04","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/?p=1230"},"modified":"2022-06-17T17:37:04","modified_gmt":"2022-06-17T17:37:04","slug":"otzi-the-iceman-hunting-kit-window-copper-age-europe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/science\/archaeology\/otzi-the-iceman-hunting-kit-window-copper-age-europe\/","title":{"rendered":"B\u1ed9 \u0111\u1ed3 ngh\u1ec1 s\u0103n b\u1eafn c\u1ee7a \u00d6tzi: C\u1eeda s\u1ed5 nh\u00ecn v\u00e0o th\u1eddi \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3 \u0111\u1ed3ng"},"content":{"rendered":"<h2 class=\"wp-block-heading\">\u00d6tzi Ng\u01b0\u1eddi b\u0103ng v\u00e0 b\u1ed9 \u0111\u1ed3 ngh\u1ec1 s\u0103n b\u1eafn: C\u1eeda s\u1ed5 nh\u00ecn v\u00e0o th\u1eddi \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3 \u0111\u1ed3ng \u1edf Ch\u00e2u \u00c2u<\/h2>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Ph\u00e1t hi\u1ec7n ra \u00d6tzi Ng\u01b0\u1eddi b\u0103ng<\/h3>\n\n<p>N\u0103m 1991, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i b\u1ed9 \u0111\u01b0\u1eddng d\u00e0i \u0111\u00e3 t\u00ecnh c\u1edd t\u00ecm th\u1ea5y h\u00e0i c\u1ed1t \u0111\u00f4ng l\u1ea1nh c\u1ee7a \u00d6tzi Ng\u01b0\u1eddi b\u0103ng \u1edf d\u00e3y Alps. \u0110\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o qu\u1ea3n trong m\u1ed9t l\u1edbp b\u0103ng h\u00e0 h\u01a1n 5.300 n\u0103m, c\u01a1 th\u1ec3 v\u00e0 \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea1c c\u1ee7a \u00d6tzi \u0111\u00e3 cung c\u1ea5p m\u1ed9t c\u00e1i nh\u00ecn s\u00e2u s\u1eafc ch\u01b0a t\u1eebng c\u00f3 v\u1ec1 cu\u1ed9c s\u1ed1ng th\u1eddi \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3 \u0111\u1ed3ng. Trong s\u1ed1 nh\u1eefng \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea1c c\u1ee7a \u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t b\u1ed9 \u0111\u1ed3 ngh\u1ec1 s\u0103n b\u1eafn, \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o qu\u1ea3n c\u1ea9n th\u1eadn b\u1edfi l\u1edbp b\u0103ng.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">V\u0169 kh\u00ed v\u00e0 c\u00f4ng c\u1ee5 s\u0103n b\u1eafn c\u1ee7a \u00d6tzi<\/h3>\n\n<p>B\u1ed9 \u0111\u1ed3 ngh\u1ec1 s\u0103n b\u1eafn c\u1ee7a \u00d6tzi bao g\u1ed3m m\u1ed9t chi\u1ebfc cung, nh\u1eefng m\u0169i t\u00ean, m\u1ed9t \u1ed1ng \u0111\u1ef1ng t\u00ean v\u00e0 c\u00e1c c\u00f4ng c\u1ee5 kh\u00e1c. Chi\u1ebfc cung c\u1ee7a \u00f4ng ch\u01b0a ho\u00e0n thi\u1ec7n, \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m t\u1eeb g\u1ed7 c\u00e2y th\u1ee7y t\u00f9ng v\u00e0 c\u00f3 \u00fd \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eaft ng\u1eafn v\u00e0 l\u00e0m m\u1ecfng h\u01a1n \u0111\u1ec3 ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi chi\u1ec1u cao c\u1ee7a \u00f4ng. \u0110i\u1ec1u \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t th\u00fa v\u1ecb l\u00e0 d\u00e2y cung c\u1ee7a \u00d6tzi, \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m t\u1eeb ba s\u1ee3i g\u00e2n \u0111\u1ed9ng v\u1eadt xo\u1eafn l\u1ea1i v\u1edbi nhau. Kh\u00e1m ph\u00e1 n\u00e0y \u0111\u00e1nh d\u1ea5u d\u00e2y cung l\u00e2u \u0111\u1eddi nh\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn, s\u1edbm h\u01a1n m\u1ed9t thi\u00ean ni\u00ean k\u1ef7 so v\u1edbi nh\u1eefng ph\u00e1t hi\u1ec7n t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 trong c\u00e1c ng\u00f4i m\u1ed9 Ai C\u1eadp.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Nh\u1eefng m\u0169i t\u00ean c\u1ee7a \u00d6tzi<\/h3>\n\n<p>\u00d6tzi mang theo 14 m\u0169i t\u00ean trong \u1ed1ng \u0111\u1ef1ng t\u00ean c\u1ee7a m\u00ecnh, nh\u01b0ng ch\u1ec9 c\u00f3 hai m\u0169i t\u00ean c\u00f3 \u0111\u1ea7u m\u0169i t\u00ean v\u00e0 l\u00f4ng v\u0169. \u0110\u1ea7u m\u0169i t\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m b\u1eb1ng \u0111\u00e1 l\u1eeda, trong khi l\u00f4ng v\u0169 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e1n v\u00e0o c\u00e1c m\u0169i t\u00ean b\u1eb1ng nh\u1ef1a c\u00e2y b\u1ea1ch d\u01b0\u01a1ng. C\u00e1c kh\u00eda c\u1ee7a hai m\u0169i t\u00ean ho\u00e0n ch\u1ec9nh kh\u1edbp ho\u00e0n h\u1ea3o v\u1edbi d\u00e2y cung c\u1ee7a \u00d6tzi.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u1ed0ng \u0111\u1ef1ng t\u00ean c\u1ee7a \u00d6tzi v\u00e0 c\u00e1c c\u00f4ng c\u1ee5 kh\u00e1c<\/h3>\n\n<p>\u1ed0ng \u0111\u1ef1ng t\u00ean c\u1ee7a \u00d6tzi \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m b\u1eb1ng da h\u01b0\u01a1u v\u00e0 ch\u1ee9a, b\u00ean c\u1ea1nh nh\u1eefng m\u0169i t\u00ean, c\u00e1c b\u00f3 g\u00e2n \u0111\u1ed9ng v\u1eadt v\u00e0 c\u00e1c c\u00f4ng c\u1ee5 kh\u00e1c. G\u00e2n \u0111\u1ed9ng v\u1eadt c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng cho nhi\u1ec1u m\u1ee5c \u0111\u00edch kh\u00e1c nhau, bao g\u1ed3m s\u1eeda ch\u1eefa thi\u1ebft b\u1ecb ho\u1eb7c l\u00e0m d\u00e2y m\u1edbi. \u00d6tzi c\u0169ng mang theo m\u1ed9t vi\u00ean \u0111\u00e1 m\u00e0i, d\u00f9ng \u0111\u1ec3 duy tr\u00ec \u0111\u1ed9 s\u1eafc b\u00e9n c\u1ee7a c\u00e1c c\u00f4ng c\u1ee5 v\u00e0 v\u0169 kh\u00ed.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u00dd ngh\u0129a c\u1ee7a b\u1ed9 \u0111\u1ed3 ngh\u1ec1 s\u0103n b\u1eafn c\u1ee7a \u00d6tzi<\/h3>\n\n<p>B\u1ed9 \u0111\u1ed3 ngh\u1ec1 s\u0103n b\u1eafn c\u1ee7a \u00d6tzi cung c\u1ea5p nh\u1eefng hi\u1ec3u bi\u1ebft s\u00e2u s\u1eafc v\u1ec1 c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng s\u0103n b\u1eafn v\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 th\u1eddi \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3 \u0111\u1ed3ng \u1edf Ch\u00e2u \u00c2u. Cung v\u00e0 t\u00ean \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho v\u0169 kh\u00ed s\u0103n b\u1eafn ch\u00ednh v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3, trong khi \u1ed1ng \u0111\u1ef1ng t\u00ean v\u00e0 c\u00e1c c\u00f4ng c\u1ee5 kh\u00e1c gi\u00fap vi\u1ec7c s\u1eed d\u1ee5ng v\u00e0 b\u1ea3o d\u01b0\u1ee1ng ch\u00fang tr\u1edf n\u00ean d\u1ec5 d\u00e0ng h\u01a1n. Vi\u1ec7c ph\u00e1t hi\u1ec7n ra b\u1ed9 \u0111\u1ed3 ngh\u1ec1 s\u0103n b\u1eafn c\u1ee7a \u00d6tzi \u0111\u00e3 l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf cu\u1ed9c s\u1ed1ng h\u00e0ng ng\u00e0y v\u00e0 c\u00e1c k\u1ef9 n\u0103ng c\u1ee7a t\u1ed5 ti\u00ean ch\u00fang ta.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">C\u00e1i k\u1ebft bi th\u1ea3m c\u1ee7a \u00d6tzi<\/h3>\n\n<p>B\u1ed9 \u0111\u1ed3 ngh\u1ec1 s\u0103n b\u1eafn c\u1ee7a \u00d6tzi ch\u01b0a bao gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng h\u1ebft. M\u1ed9t b\u1ee9c \u1ea3nh ch\u1ee5p X-quang n\u0103m 2001 cho th\u1ea5y \u00f4ng \u0111\u00e3 b\u1ecb tr\u00fang m\u1ed9t m\u0169i t\u00ean v\u00e0o vai tr\u00e1i v\u00e0o \u0111\u1ea7u m\u00f9a h\u00e8. C\u00e1i ch\u1ebft y\u1ec3u c\u1ee7a \u00d6tzi \u0111\u00e3 b\u1ea3o qu\u1ea3n b\u1ed9 \u0111\u1ed3 ngh\u1ec1 s\u0103n b\u1eafn c\u1ee7a \u00f4ng trong h\u00e0ng ngh\u00ecn n\u0103m, cung c\u1ea5p cho c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i m\u1ed9t ngu\u1ed3n t\u01b0 li\u1ec7u v\u00f4 gi\u00e1 \u0111\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u th\u1eddi \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3 \u0111\u1ed3ng \u1edf Ch\u00e2u \u00c2u.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Di s\u1ea3n c\u1ee7a \u00d6tzi<\/h3>\n\n<p>B\u1ed9 \u0111\u1ed3 ngh\u1ec1 s\u0103n b\u1eafn c\u1ee7a \u00d6tzi Ng\u01b0\u1eddi b\u0103ng l\u00e0 m\u1ed9t m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 h\u1eefu h\u00ecnh v\u1edbi qu\u00e1 kh\u1ee9. N\u00f3 cung c\u1ea5p m\u1ed9t c\u00e1i nh\u00ecn tho\u00e1ng qua v\u1ec1 c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng s\u0103n b\u1eafn, c\u00f4ng ngh\u1ec7 v\u00e0 cu\u1ed9c s\u1ed1ng h\u00e0ng ng\u00e0y c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e2u \u00c2u th\u1eddi \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3 \u0111\u1ed3ng. Di s\u1ea3n c\u1ee7a \u00d6tzi kh\u00f4ng ch\u1ec9 d\u1eebng l\u1ea1i \u1edf b\u1ed9 \u0111\u1ed3 ngh\u1ec1 s\u0103n b\u1eafn, m\u00e0 c\u01a1 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o qu\u1ea3n v\u00e0 \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea1c c\u1ee7a \u00f4ng c\u00f2n \u0111\u01b0a ra nh\u1eefng hi\u1ec3u bi\u1ebft s\u00e2u s\u1eafc v\u1ec1 nhi\u1ec1u kh\u00eda c\u1ea1nh c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng th\u1eddi \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3 \u0111\u1ed3ng, bao g\u1ed3m c\u1ea3 qu\u1ea7n \u00e1o, ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0103n u\u1ed1ng, s\u1ee9c kh\u1ecfe v\u00e0 th\u1eadm ch\u00ed c\u1ea3 giao ti\u1ebfp.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00d6tzi Ng\u01b0\u1eddi b\u0103ng v\u00e0 b\u1ed9 \u0111\u1ed3 ngh\u1ec1 s\u0103n b\u1eafn: C\u1eeda s\u1ed5 nh\u00ecn v\u00e0o th\u1eddi \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3 \u0111\u1ed3ng \u1edf Ch\u00e2u \u00c2u Ph\u00e1t hi\u1ec7n ra \u00d6tzi Ng\u01b0\u1eddi b\u0103ng N\u0103m 1991, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[191],"tags":[88,132,2803,2218,2802],"class_list":["post-1230","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archaeology","tag-archaeology","tag-anthropology","tag-otzi-the-iceman","tag-hunting","tag-copper-age"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1230","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1230"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1230\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1231,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1230\/revisions\/1231"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1230"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1230"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1230"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}