{"id":12833,"date":"2021-07-20T21:36:44","date_gmt":"2021-07-20T21:36:44","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/?p=12833"},"modified":"2021-07-20T21:36:44","modified_gmt":"2021-07-20T21:36:44","slug":"sailing-stones-of-death-valley-enigma-unraveled","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/science\/earth-science\/sailing-stones-of-death-valley-enigma-unraveled\/","title":{"rendered":"Nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 bu\u1ed3m b\u00ed \u1ea9n \u1edf Thung l\u0169ng Ch\u1ebft"},"content":{"rendered":"<h2 class=\"wp-block-heading\">Nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 bu\u1ed3m b\u00ed \u1ea9n \u1edf Thung l\u0169ng Ch\u1ebft<\/h2>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Gi\u1edbi thi\u1ec7u<\/h2>\n\n<p>Ngay t\u1ea1i trung t\u00e2m c\u1ee7a C\u00f4ng vi\u00ean qu\u1ed1c gia Thung l\u0169ng Ch\u1ebft hi\u1ec7n di\u1ec7n m\u1ed9t b\u00ed \u1ea9n v\u1ec1 m\u1eb7t \u0111\u1ecba ch\u1ea5t \u0111\u00e3 l\u00e0m say \u0111\u1eafm c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc trong nhi\u1ec1u th\u1eadp k\u1ef7: nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 bu\u1ed3m. Nh\u1eefng t\u1ea3ng \u0111\u00e1 b\u00ed \u1ea9n n\u00e0y l\u01b0\u1edbt \u0111i m\u1ed9t c\u00e1ch d\u1ec5 d\u00e0ng tr\u00ean n\u1ec1n h\u1ed3 c\u1ea1n kh\u00f4 n\u1ee9t c\u1ee7a Racetrack Playa, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nh\u1eefng d\u1ea5u v\u1ebft kh\u00f3 hi\u1ec3u tr\u00ean c\u00e1t.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">C\u00e1c h\u1ecdc thuy\u1ebft l\u1ecbch s\u1eed<\/h2>\n\n<p>Trong nhi\u1ec1u n\u0103m, v\u00f4 s\u1ed1 h\u1ecdc thuy\u1ebft \u0111\u00e3 ra \u0111\u1eddi nh\u1eb1m gi\u1ea3i th\u00edch chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 bu\u1ed3m. M\u1ed9t s\u1ed1 cho r\u1eb1ng l\u1ed1c xo\u00e1y b\u1ee5i ho\u1eb7c l\u0169 l\u1ee5t kh\u00f4ng th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c l\u1ea1i \u0111\u01b0a ra gi\u1ea3 thuy\u1ebft r\u1eb1ng c\u00e1c t\u1ea3ng b\u0103ng ho\u1eb7c gi\u00f3 m\u1ea1nh c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c th\u00fac \u0111\u1ea9y.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Th\u00ed nghi\u1ec7m tr\u00ean b\u00e0n b\u1ebfp<\/h2>\n\n<p>N\u0103m 2006, nh\u00e0 khoa h\u1ecdc h\u00e0nh tinh Ralph Lorenz \u0111\u00e3 t\u00ecnh c\u1edd b\u1eaft g\u1eb7p nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 bu\u1ed3m trong l\u00fac l\u1eafp \u0111\u1eb7t c\u00e1c tr\u1ea1m kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng t\u1ea1i Thung l\u0169ng Ch\u1ebft. B\u1ecb h\u1ea5p d\u1eabn b\u1edfi h\u00e0nh vi k\u1ef3 l\u1ea1 c\u1ee7a ch\u00fang, \u00f4ng \u0111\u00e3 ngh\u0129 ra m\u1ed9t th\u00ed nghi\u1ec7m \u0111\u01a1n gi\u1ea3n tr\u00ean b\u00e0n b\u1ebfp c\u1ee7a m\u00ecnh. Lorenz \u0111\u1eb7t m\u1ed9t h\u00f2n \u0111\u00e1 nh\u1ecf v\u00e0o m\u1ed9t th\u00f9ng ch\u1ee9a n\u01b0\u1edbc v\u00e0 \u0111\u00f4ng l\u1ea1nh n\u00f3. Khi \u00f4ng l\u1eadt ng\u01b0\u1ee3c h\u1ed7n h\u1ee3p \u0111\u00e1-b\u0103ng v\u00e0 th\u1ea3 n\u1ed5i n\u00f3 trong m\u1ed9t khay n\u01b0\u1edbc c\u00f3 c\u00e1t, \u00f4ng ph\u00e1t hi\u1ec7n ra r\u1eb1ng m\u00ecnh c\u00f3 th\u1ec3 khi\u1ebfn h\u00f2n \u0111\u00e1 l\u01b0\u1edbt \u0111i tr\u00ean khay b\u1eb1ng c\u00e1ch th\u1ed5i nh\u1eb9 v\u00e0o t\u1ea3ng b\u0103ng.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">M\u00f4 h\u00ecnh t\u1ea3ng b\u0103ng tr\u00f4i n\u1ed5i<\/h2>\n\n<p>D\u1ef1a tr\u00ean th\u00ed nghi\u1ec7m tr\u00ean b\u00e0n b\u1ebfp c\u1ee7a m\u00ecnh, Lorenz \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t m\u00f4 h\u00ecnh t\u1ea3ng b\u0103ng tr\u00f4i n\u1ed5i. Theo h\u1ecdc thuy\u1ebft n\u00e0y, m\u1ed9t l\u1edbp b\u0103ng m\u1ecfng h\u00ecnh th\u00e0nh xung quanh m\u1ed9t h\u00f2n \u0111\u00e1, khi\u1ebfn n\u00f3 c\u00f3 l\u1ef1c \u0111\u1ea9y. M\u1ef1c n\u01b0\u1edbc thay \u0111\u1ed5i, n\u00e2ng h\u00f2n \u0111\u00e1 l\u00ean kh\u1ecfi b\u00f9n. T\u1ea3ng b\u0103ng tr\u00f4i n\u1ed5i k\u1ebft qu\u1ea3 gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t chi\u1ebfc thuy\u1ec1n nh\u1ecf c\u00f3 ph\u1ea7n x\u01b0\u01a1ng s\u1ed1ng h\u01b0\u1edbng xu\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi, \u0111\u00e0o m\u1ed9t r\u00e3nh tr\u00ean l\u1edbp tr\u1ea7m t\u00edch m\u1ec1m khi t\u1ea3ng b\u0103ng tr\u00f4i n\u1ed5i di chuy\u1ec3n.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u1eb1ng ch\u1ee9ng \u1ee7ng h\u1ed9<\/h2>\n\n<p>M\u00f4 h\u00ecnh t\u1ea3ng b\u0103ng tr\u00f4i n\u1ed5i gi\u1ea3i th\u00edch m\u1ed9t s\u1ed1 quan s\u00e1t ch\u00ednh y\u1ebfu v\u1ec1 nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 bu\u1ed3m:<\/p>\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>C\u00e1c v\u1ebft tr\u01b0\u1ee3t song song v\u00e0 kh\u00f4ng song song:<\/strong> M\u00f4 h\u00ecnh c\u1ee7a Lorenz gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 c\u00e1c v\u1ebft tr\u01b0\u1ee3t song song v\u00e0 kh\u00f4ng song song do nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i. C\u00e1c v\u1ebft tr\u01b0\u1ee3t song song cho bi\u1ebft r\u1eb1ng nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00fang trong c\u00f9ng m\u1ed9t t\u1ea3ng b\u0103ng, trong khi c\u00e1c v\u1ebft tr\u01b0\u1ee3t kh\u00f4ng song song cho th\u1ea5y r\u1eb1ng nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 di chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9c l\u1eadp.<\/li>\n<li><strong>V\u00f2ng c\u1ed5 b\u0103ng:<\/strong> C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 quan s\u00e1t th\u1ea5y nh\u1eefng v\u00f2ng c\u1ed5 b\u0103ng xung quanh nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 bu\u1ed3m, c\u1ee7ng c\u1ed1 cho quan \u0111i\u1ec3m r\u1eb1ng b\u0103ng \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 quan tr\u1ecdng trong chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a ch\u00fang.<\/li>\n<li><strong>T\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u00f3:<\/strong> C\u00e1c t\u00ednh to\u00e1n ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u00f3 c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 di chuy\u1ec3n nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 bu\u1ed3m theo c\u00e1c m\u00f4 h\u00ecnh kh\u00e1c s\u1ebd cao \u0111\u1ebfn m\u1ee9c kh\u00f4ng th\u1ec3. Tuy nhi\u00ean, m\u00f4 h\u00ecnh t\u1ea3ng b\u0103ng tr\u00f4i n\u1ed5i kh\u00f4ng \u0111\u00f2i h\u1ecfi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u00f3 kh\u1eafc nghi\u1ec7t nh\u01b0 v\u1eady.<\/li>\n<\/ul>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00ed \u1ea9n v\u1eabn c\u00f2n<\/h2>\n\n<p>B\u1ea5t ch\u1ea5p nh\u1eefng b\u1eb1ng ch\u1ee9ng thuy\u1ebft ph\u1ee5c \u1ee7ng h\u1ed9 m\u00f4 h\u00ecnh t\u1ea3ng b\u0103ng tr\u00f4i n\u1ed5i, b\u00ed \u1ea9n v\u1ec1 nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 bu\u1ed3m v\u1eabn c\u00f2n \u0111\u00f3. Ki\u1ec3m l\u00e2m Alan Van Valkenburg l\u01b0u \u00fd r\u1eb1ng nhi\u1ec1u du kh\u00e1ch \u0111\u1ebfn Racetrack Playa th\u00edch duy tr\u00ec c\u1ea3m gi\u00e1c b\u00ed \u1ea9n xung quanh nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1. H\u1ecd c\u1ea3m th\u1ea5y tho\u1ea3i m\u00e1i tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi ch\u01b0a c\u00f3 l\u1eddi gi\u1ea3i \u0111\u00e1p v\u00e0 c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea7y kinh s\u1ee3 v\u1ec1 nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 b\u00ed \u1ea9n n\u00e0y l\u01b0\u1edbt \u0111i tr\u00ean c\u1ea3nh quan sa m\u1ea1c.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">S\u1ef1 tr\u01b0\u1eddng t\u1ed3n c\u1ee7a nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1<\/h2>\n\n<p>Nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 bu\u1ed3m \u0111\u00e3 di chuy\u1ec3n trong h\u00e0ng thi\u00ean ni\u00ean k\u1ef7, d\u1ea5u v\u1ebft c\u1ee7a ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafc tr\u00ean n\u1ec1n playa gi\u1ed1ng nh\u01b0 nh\u1eefng ch\u1eef t\u01b0\u1ee3ng h\u00ecnh c\u1ed5 x\u01b0a. Khi c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n minh lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi\u8208\u76db r\u1ed3i suy t\u00e0n, v\u00e0 nh\u1eefng th\u00e0nh ph\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng r\u1ed3i b\u1ecb b\u1ecf hoang, nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 s\u1ebd ti\u1ebfp t\u1ee5c h\u00e0nh tr\u00ecnh v\u0129nh c\u1eedu c\u1ee7a m\u00ecnh, kh\u1eafc nh\u1eefng d\u1ea5u v\u1ebft b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a ch\u00fang v\u00e0o n\u1ec1n \u0111\u1ea5t c\u1ee9ng v\u00e0 b\u1eb1ng ph\u1eb3ng. B\u1ecb \u0111\u00f3ng b\u0103ng trong b\u0103ng v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng c\u01a1n gi\u00f3 nh\u1eb9 nh\u1ea5t th\u00fac \u0111\u1ea9y, ch\u00fang t\u1ed3n t\u1ea1i nh\u01b0 m\u1ed9t minh ch\u1ee9ng cho s\u1ee9c m\u1ea1nh tr\u01b0\u1eddng t\u1ed3n c\u1ee7a thi\u00ean nhi\u00ean v\u00e0 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u k\u1ef3 di\u1ec7u v\u00f4 h\u1ea1n c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 bu\u1ed3m b\u00ed \u1ea9n \u1edf Thung l\u0169ng Ch\u1ebft Gi\u1edbi thi\u1ec7u Ngay t\u1ea1i trung t\u00e2m c\u1ee7a C\u00f4ng vi\u00ean qu\u1ed1c gia Thung l\u0169ng Ch\u1ebft hi\u1ec7n di\u1ec7n m\u1ed9t b\u00ed \u1ea9n v\u1ec1&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[212],"tags":[319,207,17344,252,16437],"class_list":["post-12833","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-earth-science","tag-mystery","tag-geology","tag-sailing-stones","tag-nature","tag-death-valley"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12833","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12833"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12833\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12834,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12833\/revisions\/12834"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12833"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12833"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12833"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}