{"id":13102,"date":"2022-06-15T12:37:58","date_gmt":"2022-06-15T12:37:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/?p=13102"},"modified":"2022-06-15T12:37:58","modified_gmt":"2022-06-15T12:37:58","slug":"golden-ratio-pulsating-stars","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/science\/astrophysics\/golden-ratio-pulsating-stars\/","title":{"rendered":"T\u1ef7 l\u1ec7 v\u00e0ng trong c\u00e1c ng\u00f4i sao xung: M\u1ed9t kh\u00e1m ph\u00e1 v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ea5p d\u1eabn"},"content":{"rendered":"<h2 class=\"wp-block-heading\">T\u1ef7 l\u1ec7 v\u00e0ng trong c\u00e1c ng\u00f4i sao xung<\/h2>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">S\u1ee9c h\u1ea5p d\u1eabn c\u1ee7a t\u1ef7 l\u1ec7 v\u00e0ng<\/h2>\n\n<p>T\u1ef7 l\u1ec7 v\u00e0ng, \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ec3u th\u1ecb b\u1eb1ng ch\u1eef c\u00e1i Hy L\u1ea1p phi (\u03c6), l\u00e0 m\u1ed9t con s\u1ed1 h\u1ea5p d\u1eabn \u0111\u00e3 cu\u1ed1n h\u00fat c\u00e1c nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc, ngh\u1ec7 s\u0129 v\u00e0 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc trong nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7. N\u00f3 g\u1ea7n b\u1eb1ng 1,618 v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh b\u1edfi m\u1ed9t t\u00ednh ch\u1ea5t h\u00ecnh h\u1ecdc \u0111\u01a1n gi\u1ea3n: n\u1ebfu m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng th\u1eb3ng \u0111\u01b0\u1ee3c chia th\u00e0nh hai ph\u1ea7n sao cho t\u1ef7 l\u1ec7 c\u1ee7a ph\u1ea7n nh\u1ecf h\u01a1n v\u1edbi ph\u1ea7n l\u1edbn h\u01a1n gi\u1ed1ng v\u1edbi t\u1ef7 l\u1ec7 c\u1ee7a ph\u1ea7n l\u1edbn h\u01a1n v\u1edbi to\u00e0n b\u1ed9, th\u00ec \u0111\u01b0\u1eddng th\u1eb3ng \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c chia theo t\u1ef7 l\u1ec7 v\u00e0ng.<\/p>\n\n<p>T\u1ef7 l\u1ec7 n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c quan s\u00e1t th\u1ea5y trong m\u1ed9t lo\u1ea1t c\u00e1c d\u1ea1ng th\u1ee9c t\u1ef1 nhi\u00ean v\u00e0 nh\u00e2n t\u1ea1o, t\u1eeb s\u1ef1 s\u1eafp x\u1ebfp h\u00ecnh xo\u1eafn \u1ed1c c\u1ee7a l\u00e1 tr\u00ean th\u00e2n c\u00e2y \u0111\u1ebfn t\u1ef7 l\u1ec7 c\u01a1 th\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi. N\u00f3 c\u0169ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng r\u1ed9ng r\u00e3i trong ngh\u1ec7 thu\u1eadt v\u00e0 ki\u1ebfn tr\u00fac, v\u1edbi nh\u1eefng v\u00ed d\u1ee5 n\u1ed5i ti\u1ebfng bao g\u1ed3m b\u1ee9c &#8220;B\u1eefa \u0103n t\u1ed1i cu\u1ed1i c\u00f9ng&#8221; c\u1ee7a Leonardo da Vinci v\u00e0 \u0110\u1ec1n Parthenon \u1edf Athens.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">C\u00e1c ng\u00f4i sao xung v\u00e0 t\u1ef7 l\u1ec7 v\u00e0ng<\/h2>\n\n<p>Trong nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra r\u1eb1ng t\u1ef7 l\u1ec7 v\u00e0ng c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00f3ng m\u1ed9t vai tr\u00f2 trong \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c h\u1ecdc c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ed1 lo\u1ea1i sao \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 sao RR Lyrae. \u0110\u00e2y l\u00e0 nh\u1eefng ng\u00f4i sao bi\u1ebfn quang, ngh\u0129a l\u00e0 \u0111\u1ed9 s\u00e1ng c\u1ee7a ch\u00fang dao \u0111\u1ed9ng theo th\u1eddi gian. C\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra r\u1eb1ng t\u1ef7 l\u1ec7 t\u1ea7n s\u1ed1 xung ch\u00ednh v\u1edbi t\u1ea7n s\u1ed1 xung ph\u1ee5 trong nh\u1eefng ng\u00f4i sao n\u00e0y th\u01b0\u1eddng r\u1ea5t g\u1ea7n v\u1edbi t\u1ef7 l\u1ec7 v\u00e0ng.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">C\u00e1c m\u1eabu h\u00ecnh Fractal v\u00e0 \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c h\u1ecdc c\u1ee7a sao<\/h2>\n\n<p>Ph\u00e2n t\u00edch s\u00e2u h\u01a1n v\u1ec1 c\u00e1c xung trong sao RR Lyrae \u0111\u00e3 ti\u1ebft l\u1ed9 m\u1ed9t m\u1eabu h\u00ecnh h\u1ea5p d\u1eabn kh\u00e1c: \u0111\u1ed9 bi\u1ebfn thi\u00ean c\u1ee7a t\u1eebng ph\u1ea7n xung l\u00e0 fractal. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 khi c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc ph\u00f3ng to c\u00e1c xung, h\u1ecd s\u1ebd kh\u00e1m ph\u00e1 ra nhi\u1ec1u m\u1eabu h\u00ecnh ph\u1ee9c t\u1ea1p h\u01a1n \u1edf c\u00e1c thang \u0111\u1ed9 ng\u00e0y c\u00e0ng nh\u1ecf h\u01a1n. H\u00e0nh vi fractal n\u00e0y t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c quan s\u00e1t th\u1ea5y trong c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng cong c\u1ee7a m\u1ed9t b\u1edd bi\u1ec3n ho\u1eb7c s\u1ef1 ph\u00e2n nh\u00e1nh c\u1ee7a m\u1ed9t c\u00e1i c\u00e2y.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u00dd ngh\u0129a c\u1ee7a t\u1ef7 l\u1ec7 v\u00e0ng<\/h2>\n\n<p>S\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a t\u1ef7 l\u1ec7 v\u00e0ng trong c\u00e1c xung c\u1ee7a sao RR Lyrae \u0111\u00e3 g\u00e2y th\u00edch th\u00fa cho c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc, v\u00ec n\u00f3 g\u1ee3i \u00fd m\u1ed9t m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 gi\u1eefa t\u1ef7 l\u1ec7 h\u00ecnh h\u1ecdc c\u01a1 b\u1ea3n n\u00e0y v\u00e0 \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c h\u1ecdc c\u1ee7a c\u00e1c ng\u00f4i sao. Tuy nhi\u00ean, m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc v\u1eabn ho\u00e0i nghi, cho r\u1eb1ng t\u1ef7 l\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c quan s\u00e1t c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ec9 l\u00e0 s\u1ef1 tr\u00f9ng h\u1ee3p.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 \u1ee9ng d\u1ee5ng trong t\u01b0\u01a1ng lai<\/h2>\n\n<p>B\u1ea5t ch\u1ea5p s\u1ef1 kh\u00f4ng ch\u1eafc ch\u1eafn, vi\u1ec7c ph\u00e1t hi\u1ec7n ra t\u1ef7 l\u1ec7 v\u00e0ng trong c\u00e1c ng\u00f4i sao xung \u0111\u00e3 m\u1edf ra nh\u1eefng h\u01b0\u1edbng nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1edbi. Hi\u1ec7n t\u1ea1i, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111ang nghi\u00ean c\u1ee9u xem t\u1ef7 l\u1ec7 n\u00e0y c\u00f3 \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 g\u00ec \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c lo\u1ea1i sao kh\u00e1c hay th\u1eadm ch\u00ed l\u00e0 c\u00e1c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng v\u1eadt l\u00fd thi\u00ean v\u0103n kh\u00e1c hay kh\u00f4ng. Ngo\u00e0i ra, c\u00e1c m\u1eabu h\u00ecnh fractal \u0111\u01b0\u1ee3c quan s\u00e1t th\u1ea5y trong c\u00e1c xung c\u00f3 th\u1ec3 cung c\u1ea5p th\u00f4ng tin s\u00e2u s\u1eafc v\u1ec1 c\u00e1c qu\u00e1 tr\u00ecnh c\u01a1 b\u1ea3n chi ph\u1ed1i h\u00e0nh vi c\u1ee7a c\u00e1c ng\u00f4i sao.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">K\u1ebft lu\u1eadn<\/h2>\n\n<p>T\u1ef7 l\u1ec7 v\u00e0ng ti\u1ebfp t\u1ee5c h\u1ea5p d\u1eabn v\u00e0 truy\u1ec1n c\u1ea3m h\u1ee9ng cho c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc, ngh\u1ec7 s\u0129 v\u00e0 nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc. Vi\u1ec7c ph\u00e1t hi\u1ec7n ra n\u00f3 trong c\u00e1c ng\u00f4i sao xung l\u00e0 minh ch\u1ee9ng cho t\u00ednh ph\u1ed5 bi\u1ebfn c\u1ee7a t\u1ef7 l\u1ec7 n\u00e0y trong th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean. M\u1eb7c d\u00f9 \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a ph\u00e1t hi\u1ec7n n\u00e0y v\u1eabn c\u00f2n \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c tranh lu\u1eadn, nh\u01b0ng ch\u1eafc ch\u1eafn n\u00f3 \u0111\u00e3 n\u00eau ra nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi m\u1edbi v\u00e0 m\u1edf ra nh\u1eefng kh\u1ea3 n\u0103ng m\u1edbi \u0111\u1ec3 kh\u00e1m ph\u00e1 trong l\u0129nh v\u1ef1c v\u1eadt l\u00fd thi\u00ean v\u0103n.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1ef7 l\u1ec7 v\u00e0ng trong c\u00e1c ng\u00f4i sao xung S\u1ee9c h\u1ea5p d\u1eabn c\u1ee7a t\u1ef7 l\u1ec7 v\u00e0ng T\u1ef7 l\u1ec7 v\u00e0ng, \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ec3u th\u1ecb b\u1eb1ng ch\u1eef c\u00e1i Hy L\u1ea1p phi (\u03c6), l\u00e0 m\u1ed9t&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[958],"tags":[5101,17691,435,17690,214],"class_list":["post-13102","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-astrophysics","tag-natures-patterns","tag-pulsating-stars","tag-astronomy","tag-golden-ratio","tag-mathematics"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13102","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13102"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13102\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13103,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13102\/revisions\/13103"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13102"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13102"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13102"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}