{"id":1395,"date":"2022-12-03T18:16:30","date_gmt":"2022-12-03T18:16:30","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/?p=1395"},"modified":"2022-12-03T18:16:30","modified_gmt":"2022-12-03T18:16:30","slug":"safeguarding-timbuktus-priceless-manuscripts","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/life\/culture\/safeguarding-timbuktus-priceless-manuscripts\/","title":{"rendered":"C\u00e1c b\u1ea3n th\u1ea3o v\u00f4 gi\u00e1 c\u1ee7a Timbuktu: B\u1ea3o v\u1ec7 b\u00e1u v\u1eadt v\u0103n h\u00f3a"},"content":{"rendered":"<h2 class=\"wp-block-heading\">C\u00e1c b\u1ea3n th\u1ea3o v\u00f4 gi\u00e1 c\u1ee7a Timbuktu: B\u1ea3o v\u1ec7 b\u00e1u v\u1eadt v\u0103n h\u00f3a<\/h2>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">H\u00e9 l\u1ed9 b\u00ed \u1ea9n<\/h2>\n\n<p>Timbuktu, m\u1ed9t th\u00e0nh ph\u1ed1 c\u1ed5 \u1edf Mali, n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1edbi di s\u1ea3n v\u0103n h\u00f3a phong ph\u00fa, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 b\u1ed9 s\u01b0u t\u1eadp c\u00e1c b\u1ea3n th\u1ea3o v\u00f4 gi\u00e1. Nh\u1eefng t\u00e0i li\u1ec7u vi\u1ebft tay n\u00e0y c\u00f3 t\u1eeb nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc, mang \u00fd ngh\u0129a l\u1ecbch s\u1eed v\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o to l\u1edbn, cung c\u1ea5p th\u00f4ng tin v\u00f4 gi\u00e1 v\u1ec1 th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i, t\u01b0 t\u01b0\u1edfng H\u1ed3i gi\u00e1o v\u00e0 truy\u1ec1n th\u1ed1ng tr\u00ed tu\u1ec7 c\u1ee7a khu v\u1ef1c.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">M\u1ed1i \u0111e d\u1ecda \u0111\u1ed1i v\u1edbi l\u1ecbch s\u1eed<\/h2>\n\n<p>N\u0103m 2012, th\u00e0nh ph\u1ed1 r\u01a1i v\u00e0o tay phi\u1ebfn qu\u00e2n v\u0169 trang, nh\u1eefng k\u1ebb \u0111\u00e3 ph\u00f3ng h\u1ecfa m\u1ed9t trong nh\u1eefng th\u01b0 vi\u1ec7n ch\u00ednh, n\u01a1i l\u01b0u gi\u1eef h\u00e0ng ngh\u00ecn b\u1ea3n th\u1ea3o qu\u00fd gi\u00e1 n\u00e0y. Th\u1ebf gi\u1edbi kinh ho\u00e0ng nh\u00ecn ng\u1ecdn l\u1eeda \u0111e d\u1ecda thi\u00eau r\u1ee5i m\u1ed9t ph\u1ea7n tri th\u1ee9c quan tr\u1ecdng c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u1ea3o t\u1ed3n b\u00ed m\u1eadt<\/h2>\n\n<p>Tuy nhi\u00ean, gi\u1eefa h\u1ed7n lo\u1ea1n v\u00e0 t\u00e0n ph\u00e1, m\u1ed9t tia hy v\u1ecdng \u0111\u00e3 le l\u00f3i. Ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, nh\u1eadn ra gi\u00e1 tr\u1ecb kh\u00f4ng th\u1ec3 thay th\u1ebf c\u1ee7a c\u00e1c b\u1ea3n th\u1ea3o, \u0111\u00e3 b\u00ed m\u1eadt c\u1ea5t gi\u1ea5u ch\u00fang \u1edf nh\u1eefng n\u01a1i \u1ea9n n\u1ea5p.<\/p>\n\n<p>Abdel Kader Haidara, ch\u1ee7 s\u1edf h\u1eefu b\u1ed9 s\u01b0u t\u1eadp b\u1ea3n th\u1ea3o t\u01b0 nh\u00e2n l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a th\u00e0nh ph\u1ed1, \u0111\u00e3 ch\u1ec9 \u0111\u1ea1o m\u1ed9t nh\u00f3m l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00f4ng m\u1ec7t m\u1ecfi trong b\u00f3ng \u0111\u00eam \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3ng g\u00f3i c\u00e1c b\u1ea3n th\u1ea3o v\u00e0o r\u01b0\u01a1ng kim lo\u1ea1i, l\u1eadp danh m\u1ee5c v\u00e0 gi\u1ea5u ch\u00fang v\u00e0o h\u01a1n 1.000 chi\u1ebfc h\u1ed9p.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">L\u1ecbch s\u1eed b\u1ea3o t\u1ed3n<\/h2>\n\n<p>Vi\u1ec7c b\u1ea3o t\u1ed3n b\u00ed m\u1eadt c\u00e1c b\u1ea3n th\u1ea3o Timbuktu kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng m\u1edbi. Trong su\u1ed1t chi\u1ec1u d\u00e0i l\u1ecbch s\u1eed, ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Timbuktu \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u l\u1ea7n gi\u1ea5u c\u00e1c b\u00e1u v\u1eadt v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a h\u1ecd kh\u1ecfi nh\u1eefng k\u1ebb x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i. Cho d\u00f9 \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Morocco, c\u00e1c nh\u00e0 th\u00e1m hi\u1ec3m ch\u00e2u \u00c2u, th\u1ef1c d\u00e2n Ph\u00e1p hay phi\u1ebfn qu\u00e2n Al Qaeda, h\u1ecd \u0111\u00e3 s\u1eed d\u1ee5ng nh\u1eefng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p kh\u00e9o l\u00e9o \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 di s\u1ea3n c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u1ea8n m\u00ecnh gi\u1eefa thanh thi\u00ean b\u1ea1ch nh\u1eadt<\/h2>\n\n<p>C\u00e1c b\u1ea3n th\u1ea3o \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea5u \u1edf nhi\u1ec1u \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c nhau, bao g\u1ed3m c\u1ea3 d\u01b0\u1edbi s\u00e0n \u0111\u1ea5t, b\u00ean trong t\u1ee7 \u0111\u1ef1ng th\u1ee9c \u0103n, th\u1eadm ch\u00ed l\u00e0 ng\u01b0\u1ee3c d\u00f2ng s\u00f4ng \u1edf n\u01a1i t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i an to\u00e0n l\u00e0 th\u1ee7 \u0111\u00f4 Bamako c\u1ee7a Mali. C\u00e1c ph\u00f2ng b\u00ed m\u1eadt v\u00e0 hang \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a th\u00e0nh ph\u1ed1 c\u0169ng \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 l\u00e0 n\u01a1i tr\u00fa \u1ea9n cho nh\u1eefng t\u00e0i li\u1ec7u qu\u00fd gi\u00e1 n\u00e0y.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">T\u01b0\u01a1ng lai kh\u00f4ng ch\u1eafc ch\u1eafn<\/h2>\n\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 ch\u00ednh ph\u1ee7 \u0111\u00e3 n\u1ed7 l\u1ef1c \u0111\u1ec3 \u1ed5n \u0111\u1ecbnh Timbuktu, nh\u01b0ng s\u1ef1 an to\u00e0n c\u1ee7a c\u00e1c b\u1ea3n th\u1ea3o v\u1eabn c\u00f2n ch\u01b0a ch\u1eafc ch\u1eafn. Phi\u1ebfn qu\u00e2n \u0111\u00e3 b\u1ecb \u0111\u00e1nh b\u1eadt kh\u1ecfi th\u00e0nh ph\u1ed1, nh\u01b0ng kh\u1ea3 n\u0103ng ch\u00fang quay tr\u1edf l\u1ea1i v\u1eabn hi\u1ec7n h\u1eefu. Do \u0111\u00f3, c\u00e1c b\u1ea3n th\u1ea3o v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c b\u1ecb \u1ea9n gi\u1ea5u, s\u1ed1 ph\u1eadn cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a ch\u00fang v\u1eabn c\u00f2n b\u1ecf ng\u1ecf.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u1ea3o v\u1ec7 di s\u1ea3n<\/h2>\n\n<p>Vi\u1ec7c b\u1ea3o t\u1ed3n c\u00e1c b\u1ea3n th\u1ea3o Timbuktu kh\u00f4ng ch\u1ec9 \u0111\u01a1n thu\u1ea7n l\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 c\u00e1c hi\u1ec7n v\u1eadt v\u1eadt l\u00fd. \u0110\u00f3 c\u00f2n l\u00e0 vi\u1ec7c b\u1ea3o v\u1ec7 di s\u1ea3n tr\u00ed tu\u1ec7 v\u00e0 v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a m\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c. Nh\u1eefng t\u00e0i li\u1ec7u n\u00e0y kh\u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng v\u0103n b\u1ea3n c\u1ed5, m\u00e0 c\u00f2n l\u00e0 ch\u1ee9ng t\u00edch s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed v\u00e0 truy\u1ec1n th\u1ed1ng phong ph\u00fa c\u1ee7a khu v\u1ef1c.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">H\u1ed7 tr\u1ee3 qu\u1ed1c t\u1ebf<\/h2>\n\n<p>C\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng qu\u1ed1c t\u1ebf \u0111\u00e3 nh\u1eadn ra t\u1ea7m quan tr\u1ecdng c\u1ee7a vi\u1ec7c b\u1ea3o t\u1ed3n c\u00e1c b\u1ea3n th\u1ea3o Timbuktu. UNESCO, c\u01a1 quan c\u1ee7a Li\u00ean h\u1ee3p qu\u1ed1c ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u1ec1 di s\u1ea3n v\u0103n h\u00f3a, \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 quan tr\u1ecdng trong vi\u1ec7c h\u1ed7 tr\u1ee3 nh\u1eefng n\u1ed7 l\u1ef1c c\u1ee7a \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng nh\u1eb1m b\u1ea3o v\u1ec7 nh\u1eefng t\u00e0i li\u1ec7u qu\u00fd b\u00e1u n\u00e0y.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">L\u1eddi k\u00eau g\u1ecdi h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng<\/h2>\n\n<p>C\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 c\u00e1c b\u1ea3n th\u1ea3o Timbuktu l\u00e0 minh ch\u1ee9ng cho s\u1ee9c m\u1ea1nh ph\u1ee5c h\u1ed3i c\u1ee7a n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a nh\u00e2n lo\u1ea1i v\u00e0 t\u1ea7m quan tr\u1ecdng c\u1ee7a vi\u1ec7c b\u1ea3o v\u1ec7 di s\u1ea3n chung c\u1ee7a ch\u00fang ta. \u0110\u00e2y l\u00e0 l\u1eddi k\u00eau g\u1ecdi h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u00fang ta, h\u00e3y chung tay h\u1ed7 tr\u1ee3 nh\u1eefng n\u1ed7 l\u1ef1c b\u1ea3o t\u1ed3n v\u00e0 th\u00fac \u0111\u1ea9y s\u1ef1 \u0111a d\u1ea1ng v\u0103n h\u00f3a, \u0111\u1ea3m b\u1ea3o r\u1eb1ng c\u00e1c th\u1ebf h\u1ec7 t\u01b0\u01a1ng lai c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1ea3i nghi\u1ec7m nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u k\u1ef3 di\u1ec7u trong kho t\u00e0ng tri th\u1ee9c c\u1ee7a Timbuktu.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>C\u00e1c b\u1ea3n th\u1ea3o v\u00f4 gi\u00e1 c\u1ee7a Timbuktu: B\u1ea3o v\u1ec7 b\u00e1u v\u1eadt v\u0103n h\u00f3a H\u00e9 l\u1ed9 b\u00ed \u1ea9n Timbuktu, m\u1ed9t th\u00e0nh ph\u1ed1 c\u1ed5 \u1edf Mali, n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1edbi di s\u1ea3n v\u0103n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1192],"tags":[3117,817,1317,89,3118,27,3116],"class_list":["post-1395","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-culture","tag-manuscripts","tag-preservation","tag-africa","tag-cultural-heritage","tag-islam","tag-history","tag-timbuktu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1395","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1395"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1395\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1396,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1395\/revisions\/1396"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1395"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1395"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1395"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}