{"id":15390,"date":"2020-04-29T02:52:54","date_gmt":"2020-04-29T02:52:54","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/?p=15390"},"modified":"2020-04-29T02:52:54","modified_gmt":"2020-04-29T02:52:54","slug":"saturns-mysterious-ring-spokes-a-cosmic-enigma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/science\/astrophysics\/saturns-mysterious-ring-spokes-a-cosmic-enigma\/","title":{"rendered":"Tia nan hoa b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a v\u00e0nh \u0111ai Sao Th\u1ed5: Ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u00e0 s\u1ef1 ti\u1ebfn h\u00f3a"},"content":{"rendered":"<h2 class=\"wp-block-heading\">Tia nan hoa b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a Sao Th\u1ed5: M\u1ed9t \u1ea9n \u0111\u1ed1 v\u0169 tr\u1ee5<\/h2>\n\n<p>Nh\u1eefng v\u00e0nh \u0111ai mang t\u00ednh bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a Sao Th\u1ed5, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o th\u00e0nh t\u1eeb v\u00f4 s\u1ed1 c\u00e1c h\u1ea1t b\u0103ng, l\u00e0 m\u1ed9t c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng th\u00f4i mi\u00ean. Tuy nhi\u00ean, b\u00ean trong nh\u1eefng d\u1ea3i m\u1ea3nh v\u1ee1 thanh tao n\u00e0y \u1ea9n ch\u1ee9a nh\u1eefng v\u1ebft \u0111en t\u1ed1i b\u00ed \u1ea9n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;tia nan hoa c\u1ee7a v\u00e0nh \u0111ai&#8221;. Nh\u1eefng \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m tho\u00e1ng qua n\u00e0y, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e0u v\u0169 tr\u1ee5 Voyager 2 c\u1ee7a NASA quan s\u00e1t th\u1ea5y v\u00e0o n\u0103m 1981, \u0111\u00e3 khi\u1ebfn c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc b\u1ed1i r\u1ed1i trong nhi\u1ec1u th\u1eadp k\u1ef7.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a c\u00e1c tia nan hoa<\/h3>\n\n<p>Thuy\u1ebft h\u00e0ng \u0111\u1ea7u li\u00ean quan \u0111\u1ebfn s\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh c\u00e1c tia nan hoa c\u1ee7a v\u00e0nh \u0111ai xoay quanh t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng m\u1ea1nh m\u1ebd c\u1ee7a Sao Th\u1ed5. Ng\u01b0\u1eddi ta tin r\u1eb1ng t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c gi\u1eefa t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a h\u00e0nh tinh v\u00e0 gi\u00f3 m\u1eb7t tr\u1eddi, m\u1ed9t lu\u1ed3ng c\u00e1c h\u1ea1t t\u00edch \u0111i\u1ec7n do M\u1eb7t tr\u1eddi ph\u00e1t ra, \u0111\u00f3ng m\u1ed9t vai tr\u00f2 r\u1ea5t quan tr\u1ecdng.<\/p>\n\n<p>Khi Sao Th\u1ed5 nghi\u00eang v\u1ec1 ph\u00eda M\u1eb7t tr\u1eddi trong th\u1eddi k\u1ef3 ph\u00e2n ho\u1eb7c ch\u00ed, gi\u00f3 m\u1eb7t tr\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c m\u1ea1nh h\u01a1n v\u1edbi t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a h\u00e0nh tinh. S\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c n\u00e0y t\u1ea1o ra m\u1ed9t m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng t\u00edch \u0111i\u1ec7n xung quanh Sao Th\u1ed5, c\u00f3 th\u1ec3 khi\u1ebfn c\u00e1c h\u1ea1t b\u0103ng nh\u1ecf nh\u1ea5t trong c\u00e1c v\u00e0nh \u0111ai t\u00edch \u0111i\u1ec7n v\u00e0 tr\u00f4i n\u1ed5i ph\u00eda tr\u00ean c\u00e1c h\u1ea1t c\u00f2n l\u1ea1i, t\u1ea1o th\u00e0nh c\u00e1c tia nan hoa c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Vai tr\u00f2 c\u1ee7a ph\u00e2n ho\u1eb7c v\u00e0 c\u00e1c m\u00f9a<\/h3>\n\n<p>C\u00e1c tia nan hoa c\u1ee7a v\u00e0nh \u0111ai kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1c v\u1eadt c\u1ed1 c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh trong c\u00e1c v\u00e0nh \u0111ai c\u1ee7a Sao Th\u1ed5. Ch\u00fang c\u00f3 xu h\u01b0\u1edbng bi\u1ebfn m\u1ea5t v\u00e0o kho\u1ea3ng c\u00e1c \u0111i\u1ec3m ch\u00ed \u0111\u00f4ng ch\u00ed t\u00e2y c\u1ee7a h\u00e0nh tinh, khi c\u00e1c v\u00e0nh \u0111ai c\u1ee7a Sao Th\u1ed5 nghi\u00eang ra xa M\u1eb7t tr\u1eddi. Tuy nhi\u00ean, khi th\u1eddi k\u1ef3 ph\u00e2n ho\u1eb7c ti\u1ebfp theo c\u1ee7a Sao Th\u1ed5 \u0111\u1ebfn g\u1ea7n, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc d\u1ef1 \u0111o\u00e1n r\u1eb1ng ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a c\u00e1c tia nan hoa s\u1ebd t\u0103ng l\u00ean.<\/p>\n\n<p>C\u00e1c m\u00f9a c\u1ee7a Sao Th\u1ed5, m\u1ed7i m\u00f9a k\u00e9o d\u00e0i kho\u1ea3ng b\u1ea3y n\u0103m, \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn kh\u1ea3 n\u0103ng quan s\u00e1t c\u00e1c tia nan hoa c\u1ee7a v\u00e0nh \u0111ai. L\u1ea7n ph\u00e2n ho\u1eb7c cu\u1ed1i c\u00f9ng x\u1ea3y ra v\u00e0o n\u0103m 2009, trong th\u1eddi gian \u0111\u00f3 t\u00e0u v\u0169 tr\u1ee5 Cassini c\u1ee7a NASA \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra nhi\u1ec1u tia nan hoa.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u0110\u1eb7c t\u00ednh c\u1ee7a c\u00e1c tia nan hoa c\u1ee7a v\u00e0nh \u0111ai<\/h3>\n\n<p>C\u00e1c tia nan hoa c\u1ee7a v\u00e0nh \u0111ai c\u00f3 th\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i v\u1ec1 ngo\u1ea1i h\u00ecnh, t\u1eeb m\u00e0u s\u00e1ng \u0111\u1ebfn m\u00e0u t\u1ed1i. Ch\u00fang c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 d\u00e0i h\u01a1n \u0111\u01b0\u1eddng k\u00ednh c\u1ee7a Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t, m\u1eb7c d\u00f9 c\u00f3 v\u1ebb nh\u1ecf so v\u1edbi k\u00edch th\u01b0\u1edbc kh\u1ed5ng l\u1ed3 c\u1ee7a Sao Th\u1ed5. Th\u1eddi gian t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a m\u1ed7i tia nan hoa t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i ng\u1eafn, ch\u1ec9 k\u00e9o d\u00e0i v\u00e0i v\u00f2ng quay quanh h\u00e0nh tinh. Tuy nhi\u00ean, c\u00e1c tia nan hoa m\u1edbi li\u00ean t\u1ee5c xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong c\u00e1c giai \u0111o\u1ea1n ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">C\u00e1c quan s\u00e1t li\u00ean t\u1ee5c c\u1ee7a Hubble<\/h3>\n\n<p>K\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng kh\u00f4ng gian Hubble c\u1ee7a NASA \u0111\u00e3 \u0111\u1ea3m nh\u1eadn tr\u1ecdng tr\u00e1ch nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00e1c tia nan hoa c\u1ee7a v\u00e0nh \u0111ai Sao Th\u1ed5, ti\u1ebfp n\u1ed1i di s\u1ea3n c\u1ee7a Voyager 2 v\u00e0 Cassini. Th\u00f4ng qua ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh OPAL (B\u1ea7u kh\u00ed quy\u1ec3n c\u1ee7a c\u00e1c h\u00e0nh tinh b\u00ean ngo\u00e0i), Hubble quan s\u00e1t Sao Th\u1ed5 \u1edf nhi\u1ec1u b\u01b0\u1edbc s\u00f3ng \u00e1nh s\u00e1ng kh\u00e1c nhau, t\u1eeb tia c\u1ef1c t\u00edm \u0111\u1ebfn tia c\u1eadn h\u1ed3ng ngo\u1ea1i.<\/p>\n\n<p>C\u00e1c quan s\u00e1t n\u00e0y nh\u1eb1m m\u1ee5c \u0111\u00edch l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf qu\u00e1 tr\u00ecnh h\u00ecnh th\u00e0nh v\u00e0 h\u00e0nh vi c\u1ee7a c\u00e1c tia nan hoa c\u1ee7a v\u00e0nh \u0111ai. B\u1eb1ng c\u00e1ch nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00e1c h\u00e0nh tinh kh\u00ed kh\u1ed5ng l\u1ed3 kh\u00e1c trong h\u1ec7 M\u1eb7t tr\u1eddi c\u1ee7a ch\u00fang ta, v\u1ed1n c\u0169ng s\u1edf h\u1eefu c\u00e1c v\u00e0nh \u0111ai m\u1ea3nh v\u1ee1, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc hy v\u1ecdng x\u00e1c \u0111\u1ecbnh xem c\u00f3 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng tia nan hoa t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 x\u1ea3y ra \u1edf nh\u1eefng n\u01a1i kh\u00e1c hay kh\u00f4ng.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">B\u00ed \u1ea9n v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i m\u00e3<\/h3>\n\n<p>C\u00e1c tia nan hoa c\u1ee7a v\u00e0nh \u0111ai Sao Th\u1ed5 v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t \u1ea9n \u0111\u1ed1 h\u1ea5p d\u1eabn trong l\u0129nh v\u1ef1c khoa h\u1ecdc h\u00e0nh tinh. C\u00e1c quan s\u00e1t li\u00ean t\u1ee5c c\u1ee7a Hubble, k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi d\u1eef li\u1ec7u t\u1eeb c\u00e1c s\u1ee9 m\u1ec7nh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, \u0111ang d\u1ea7n h\u00e9 l\u1ed9 nh\u1eefng b\u00ed m\u1eadt \u0111\u1eb1ng sau c\u00e1c c\u1ea5u tr\u00fac v\u0169 tr\u1ee5 b\u00ed \u1ea9n n\u00e0y.<\/p>\n\n<p>Khi ch\u00fang ta \u0111i s\u00e2u h\u01a1n v\u00e0o nh\u1eefng b\u00ed \u1ea9n v\u1ec1 c\u00e1c v\u00e0nh \u0111ai c\u1ee7a Sao Th\u1ed5, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00e1m ph\u00e1 ra nh\u1eefng hi\u1ec3u bi\u1ebft s\u00e2u s\u1eafc v\u1ec1 s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c ph\u1ee9c t\u1ea1p gi\u1eefa c\u00e1c t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng, gi\u00f3 m\u1eb7t tr\u1eddi v\u00e0 \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c ph\u1ee9c t\u1ea1p c\u1ee7a h\u1ec7 M\u1eb7t tr\u1eddi c\u1ee7a ch\u00fang ta.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tia nan hoa b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a Sao Th\u1ed5: M\u1ed9t \u1ea9n \u0111\u1ed1 v\u0169 tr\u1ee5 Nh\u1eefng v\u00e0nh \u0111ai mang t\u00ednh bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a Sao Th\u1ed5, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o th\u00e0nh t\u1eeb v\u00f4 s\u1ed1 c\u00e1c&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[958],"tags":[20495,16086,434,20494,927,3638],"class_list":["post-15390","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-astrophysics","tag-cosmic-enigma","tag-solar-wind","tag-space-exploration","tag-ring-spokes","tag-saturn","tag-magnetic-field"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15390","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15390"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15390\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15391,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15390\/revisions\/15391"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15390"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15390"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15390"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}