{"id":16340,"date":"2023-02-25T19:49:24","date_gmt":"2023-02-25T19:49:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/?p=16340"},"modified":"2023-02-25T19:49:24","modified_gmt":"2023-02-25T19:49:24","slug":"contagious-yawning-empathy-mammals","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/science\/animal-behavior\/contagious-yawning-empathy-mammals\/","title":{"rendered":"Ng\u00e1p l\u00e2y \u2013 C\u1eeda s\u1ed5 nh\u00ecn v\u00e0o s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng c\u1ea3m c\u1ee7a \u0111\u1ed9ng v\u1eadt c\u00f3 v\u00fa"},"content":{"rendered":"<h2 class=\"wp-block-heading\">Ng\u00e1p l\u00e2y \u2013 C\u1eeda s\u1ed5 nh\u00ecn v\u00e0o s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng c\u1ea3m c\u1ee7a \u0111\u1ed9ng v\u1eadt c\u00f3 v\u00fa<\/h2>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ng\u00e1p l\u00e2y l\u00e0 g\u00ec?<\/h2>\n\n<p>Ng\u00e1p l\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng th\u00fa v\u1ecb trong \u0111\u00f3 c\u00e1c c\u00e1 th\u1ec3 ng\u00e1p khi nh\u00ecn th\u1ea5y ho\u1eb7c nghe th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c ng\u00e1p. H\u00e0nh vi n\u00e0y kh\u00f4ng ch\u1ec9 gi\u1edbi h\u1ea1n \u1edf con ng\u01b0\u1eddi; n\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c quan s\u00e1t th\u1ea5y \u1edf nhi\u1ec1u lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt, bao g\u1ed3m tinh tinh, kh\u1ec9 \u0111\u1ea7u ch\u00f3, bonobo, chim, ch\u00f3 v\u00e0 gi\u1edd l\u00e0 c\u1ea3 s\u00f3i.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u1ec1 ng\u00e1p l\u00e2y \u1edf s\u00f3i<\/h2>\n\n<p>M\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u g\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1 tr\u00ean PLOS ONE cung c\u1ea5p b\u1eb1ng ch\u1ee9ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean v\u1ec1 ng\u00e1p l\u00e2y \u1edf s\u00f3i. C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 quan s\u00e1t 12 con s\u00f3i trong kho\u1ea3ng th\u1eddi gian 5 th\u00e1ng v\u00e0 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra r\u1eb1ng ch\u00fang c\u00f3 nhi\u1ec1u kh\u1ea3 n\u0103ng ng\u00e1p \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p l\u1ea1i ti\u1ebfng ng\u00e1p c\u1ee7a m\u1ed9t con s\u00f3i kh\u00e1c h\u01a1n l\u00e0 kh\u00f4ng ng\u00e1p. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y cho th\u1ea5y r\u1eb1ng ng\u00e1p l\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t h\u00e0nh vi c\u00f3 \u1edf s\u00f3i, t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 c\u00e1c lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt c\u00f3 v\u00fa x\u00e3 h\u1ed9i kh\u00e1c.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">M\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 v\u1edbi s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng c\u1ea3m<\/h2>\n\n<p>Ng\u00e1p l\u00e2y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c li\u00ean h\u1ec7 v\u1edbi s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng c\u1ea3m \u1edf ng\u01b0\u1eddi. C\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 k\u1ef9 n\u0103ng x\u00e3 h\u1ed9i m\u1ea1nh m\u1ebd h\u01a1n c\u00f3 nhi\u1ec1u kh\u1ea3 n\u0103ng b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc m\u1ed9t ti\u1ebfng ng\u00e1p. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y cho th\u1ea5y r\u1eb1ng ng\u00e1p l\u00e2y c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u1ec3 c\u00e1c c\u00e1 nh\u00e2n th\u1ec3 hi\u1ec7n kh\u1ea3 n\u0103ng hi\u1ec3u v\u00e0 chia s\u1ebb c\u1ea3m x\u00fac c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">L\u1ecbch s\u1eed ti\u1ebfn h\u00f3a<\/h2>\n\n<p>S\u1ef1 ph\u1ed5 bi\u1ebfn c\u1ee7a ng\u00e1p l\u00e2y \u1edf c\u00e1c lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt c\u00f3 v\u00fa cho th\u1ea5y r\u1eb1ng h\u00e0nh vi n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 c\u01a1 s\u1edf ti\u1ebfn h\u00f3a. S\u1ef1 \u0111\u1ed3ng c\u1ea3m \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb m\u1ed9t \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a t\u1ed5 ti\u00ean \u1edf c\u00e1c lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt c\u00f3 v\u00fa, cho ph\u00e9p c\u00e1c c\u00e1 th\u1ec3 t\u1ea1o ra c\u00e1c m\u1ed1i li\u00ean k\u1ebft x\u00e3 h\u1ed9i m\u1ea1nh m\u1ebd v\u00e0 h\u1ee3p t\u00e1c hi\u1ec7u qu\u1ea3. Ng\u00e1p l\u00e2y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 ti\u1ebfn h\u00f3a nh\u01b0 m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u1ec3 c\u1ee7ng c\u1ed1 c\u00e1c m\u1ed1i li\u00ean k\u1ebft n\u00e0y v\u00e0 th\u00fac \u0111\u1ea9y s\u1ef1 g\u1eafn k\u1ebft x\u00e3 h\u1ed9i.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Vai tr\u00f2 c\u1ee7a s\u1ef1 quen thu\u1ed9c<\/h2>\n\n<p>Trong nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 s\u00f3i, c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u ph\u00e1t hi\u1ec7n ra r\u1eb1ng s\u00f3i c\u00f3 nhi\u1ec1u kh\u1ea3 n\u0103ng b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc ti\u1ebfng ng\u00e1p c\u1ee7a m\u1ed9t c\u00e1 th\u1ec3 quen thu\u1ed9c. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y cho th\u1ea5y r\u1eb1ng s\u1ef1 quen thu\u1ed9c v\u00e0 c\u00e1c m\u1ed1i li\u00ean k\u1ebft x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u00f3ng m\u1ed9t vai tr\u00f2 trong ng\u00e1p l\u00e2y, t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c quan s\u00e1t th\u1ea5y \u1edf ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ng\u00e1p l\u00e2y \u1edf ch\u00f3 v\u00e0 s\u00f3i<\/h2>\n\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 ng\u00e1p l\u00e2y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c quan s\u00e1t th\u1ea5y \u1edf c\u1ea3 ch\u00f3 v\u00e0 s\u00f3i, nh\u01b0ng v\u1eabn c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 tranh lu\u1eadn v\u1ec1 vi\u1ec7c li\u1ec7u ch\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc ti\u1ebfng ng\u00e1p t\u1eeb nh\u1eefng con ch\u00f3 kh\u00e1c hay kh\u00f4ng. M\u1ed9t s\u1ed1 nghi\u00ean c\u1ee9u kh\u00f4ng t\u00ecm th\u1ea5y b\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u1ec1 h\u00e0nh vi n\u00e0y, trong khi nh\u1eefng nghi\u00ean c\u1ee9u kh\u00e1c ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 x\u1ea3y ra trong m\u1ed9t s\u1ed1 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. C\u1ea7n c\u00f3 th\u00eam nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ec3 l\u00e0m r\u00f5 m\u1ee9c \u0111\u1ed9 ng\u00e1p l\u00e2y x\u1ea3y ra gi\u1eefa nh\u1eefng con ch\u00f3.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Nh\u1eefng l\u1ee3i \u00edch ti\u1ec1m \u1ea9n c\u1ee7a ng\u00e1p l\u00e2y<\/h2>\n\n<p>Ch\u1ee9c n\u0103ng th\u1ef1c s\u1ef1 c\u1ee7a ng\u00e1p l\u00e2y v\u1eabn ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7. Tuy nhi\u00ean, c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u suy \u0111o\u00e1n r\u1eb1ng h\u00e0nh vi n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 ph\u1ee5c v\u1ee5 m\u1ed9t s\u1ed1 m\u1ee5c \u0111\u00edch, bao g\u1ed3m:<\/p>\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>T\u0103ng c\u01b0\u1eddng c\u00e1c m\u1ed1i li\u00ean k\u1ebft x\u00e3 h\u1ed9i:<\/strong> Ng\u00e1p l\u00e2y c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap t\u1ea1o ra c\u1ea3m gi\u00e1c th\u00e2n thu\u1ed9c v\u00e0 k\u1ebft n\u1ed1i trong m\u1ed9t nh\u00f3m x\u00e3 h\u1ed9i.<\/li>\n<li><strong>Th\u00fac \u0111\u1ea9y s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng c\u1ea3m:<\/strong> B\u1eb1ng c\u00e1ch th\u1ec3 hi\u1ec7n kh\u1ea3 n\u0103ng chia s\u1ebb c\u1ea3m x\u00fac c\u1ee7a m\u00ecnh, ng\u00e1p l\u00e2y c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap th\u00fac \u0111\u1ea9y s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng c\u1ea3m v\u00e0 h\u1ee3p t\u00e1c gi\u1eefa c\u00e1c c\u00e1 nh\u00e2n.<\/li>\n<li><strong>\u0110i\u1ec1u ch\u1ec9nh h\u00e0nh vi x\u00e3 h\u1ed9i:<\/strong> Ng\u00e1p l\u00e2y c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u1ec3 c\u00e1c c\u00e1 nh\u00e2n \u0111\u1ed3ng b\u1ed9 h\u00f3a h\u00e0nh vi c\u1ee7a h\u1ecd v\u00e0 duy tr\u00ec s\u1ef1 h\u00f2a h\u1ee3p x\u00e3 h\u1ed9i trong m\u1ed9t nh\u00f3m.<\/li>\n<\/ul>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">C\u00e2u h\u1ecfi v\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u trong t\u01b0\u01a1ng lai<\/h2>\n\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 ng\u00e1p l\u00e2y \u0111\u00e3 cung c\u1ea5p nh\u1eefng hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb, nh\u01b0ng v\u1eabn c\u00f2n nhi\u1ec1u c\u00e2u h\u1ecfi ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ea3 l\u1eddi. C\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u trong t\u01b0\u01a1ng lai c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00e1m ph\u00e1 nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 sau:<\/p>\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>M\u1ee9c \u0111\u1ed9 ng\u00e1p l\u00e2y x\u1ea3y ra gi\u1eefa c\u00e1c lo\u00e0i kh\u00e1c nhau<\/li>\n<li>C\u00e1c c\u01a1 ch\u1ebf th\u1ea7n kinh n\u1eb1m b\u00ean d\u01b0\u1edbi ng\u00e1p l\u00e2y<\/li>\n<li>T\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a c\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 x\u00e3 h\u1ed9i, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 quy m\u00f4 nh\u00f3m v\u00e0 h\u1ec7 th\u1ed1ng ph\u00e2n c\u1ea5p x\u00e3 h\u1ed9i, \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u00e1p l\u00e2y<\/li>\n<li>C\u00e1c \u1ee9ng d\u1ee5ng tr\u1ecb li\u1ec7u ti\u1ec1m n\u0103ng c\u1ee7a ng\u00e1p l\u00e2y<\/li>\n<\/ul>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">K\u1ebft lu\u1eadn<\/h2>\n\n<p>Ng\u00e1p l\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t h\u00e0nh vi h\u1ea5p d\u1eabn, cung c\u1ea5p c\u00e1i nh\u00ecn s\u00e2u s\u1eafc v\u1ec1 \u0111\u1eddi s\u1ed1ng x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 c\u1ea3m x\u00fac c\u1ee7a c\u00e1c lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt c\u00f3 v\u00fa. M\u1eb7c d\u00f9 ch\u1ee9c n\u0103ng th\u1ef1c s\u1ef1 c\u1ee7a h\u00e0nh vi n\u00e0y v\u1eabn \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c tranh lu\u1eadn, nghi\u00ean c\u1ee9u cho th\u1ea5y r\u1eb1ng n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00f3ng m\u1ed9t vai tr\u00f2 trong s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng c\u1ea3m, g\u1eafn k\u1ebft x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh h\u00e0nh vi x\u00e3 h\u1ed9i. C\u1ea7n c\u00f3 th\u00eam c\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 v\u1ec1 \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a ng\u00e1p l\u00e2y v\u00e0 \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u00ednh x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ee7a lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt c\u00f3 v\u00fa.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ng\u00e1p l\u00e2y \u2013 C\u1eeda s\u1ed5 nh\u00ecn v\u00e0o s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng c\u1ea3m c\u1ee7a \u0111\u1ed9ng v\u1eadt c\u00f3 v\u00fa Ng\u00e1p l\u00e2y l\u00e0 g\u00ec? Ng\u00e1p l\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng th\u00fa v\u1ecb trong \u0111\u00f3 c\u00e1c&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[312],"tags":[21663,21664,19535,5979,1249],"class_list":["post-16340","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-animal-behavior","tag-mammalian-behavior","tag-social-bonding","tag-contagious-yawning","tag-wolves","tag-empathy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16340","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16340"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16340\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16341,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16340\/revisions\/16341"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16340"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16340"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16340"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}