{"id":17668,"date":"2019-02-15T13:34:57","date_gmt":"2019-02-15T13:34:57","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/?p=17668"},"modified":"2019-02-15T13:34:57","modified_gmt":"2019-02-15T13:34:57","slug":"evidence-of-global-warming-in-ancient-earth","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/science\/earth-science\/evidence-of-global-warming-in-ancient-earth\/","title":{"rendered":"H\u00e0nh tr\u00ecnh ng\u01b0\u1ee3c th\u1eddi gian v\u1ec1 Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed: B\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u1ec1 s\u1ef1 n\u00f3ng l\u00ean to\u00e0n c\u1ea7u h\u00e0ng tri\u1ec7u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc"},"content":{"rendered":"<h2 class=\"wp-block-heading\">Ng\u00e0y 1: H\u00e0nh tr\u00ecnh \u0111\u1ecba ch\u1ea5t tr\u1edf v\u1ec1 qu\u00e1 kh\u1ee9<\/h2>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u1ec1 s\u1ef1 n\u00f3ng l\u00ean to\u00e0n c\u1ea7u tr\u00ean Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed<\/h2>\n\n<p>55 tri\u1ec7u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t \u0111\u00e3 tr\u1ea3i qua m\u1ed9t giai \u0111o\u1ea1n n\u00f3ng l\u00ean to\u00e0n c\u1ea7u d\u1eef d\u1ed9i \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 C\u1ef1c \u0111i\u1ec3m nhi\u1ec7t Paleocen-Eocen (PETM). S\u1ef1 ki\u1ec7n n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i d\u1ea5u \u1ea5n trong c\u00e1c h\u00f3a th\u1ea1ch, cung c\u1ea5p nh\u1eefng hi\u1ec3u bi\u1ebft s\u00e2u s\u1eafc v\u1ec1 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c h\u1ec7 sinh th\u00e1i.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u1ed3n \u0111\u1ecba Bighorn: Kho b\u00e1u h\u00f3a th\u1ea1ch<\/h2>\n\n<p>Nh\u00e0 c\u1ed5 sinh v\u1eadt h\u1ecdc Scott Wing \u0111\u00e3 b\u1eaft tay v\u00e0o m\u1ed9t cu\u1ed9c t\u00ecm ki\u1ebfm h\u00f3a th\u1ea1ch t\u1ec9 m\u1ec9 t\u1ea1i B\u1ed3n \u0111\u1ecba Bighorn c\u1ee7a Wyoming. Sau 11 n\u0103m l\u00e0m vi\u1ec7c v\u1ea5t v\u1ea3, \u00f4ng \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra nh\u1eefng chi\u1ebfc l\u00e1 h\u00f3a th\u1ea1ch cho th\u1ea5y b\u1eb1ng ch\u1ee9ng c\u1ee7a PETM. Nh\u1eefng h\u00f3a th\u1ea1ch n\u00e0y cung c\u1ea5p c\u00e1i nh\u00ecn tho\u00e1ng qua v\u1ec1 h\u1ec7 th\u1ef1c v\u1eadt c\u1ed5 \u0111\u1ea1i v\u00e0 nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i m\u1ea1nh m\u1ebd x\u1ea3y ra trong giai \u0111o\u1ea1n n\u00f3ng l\u00ean to\u00e0n c\u1ea7u n\u00e0y.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Vai tr\u00f2 c\u1ee7a Vi\u1ec7n Smithsonian trong kh\u00e1m ph\u00e1 khoa h\u1ecdc<\/h2>\n\n<p>Vi\u1ec7n Smithsonian, m\u1ed9t trung t\u00e2m n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1ec1 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c, \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng m\u1ed9t vai tr\u00f2 quan tr\u1ecdng trong vi\u1ec7c th\u00fac \u0111\u1ea9y nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 PETM. T\u1ed5ng th\u01b0 k\u00fd c\u1ee7a Vi\u1ec7n Smithsonian, G. Wayne Clough, \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn th\u0103m B\u1ed3n \u0111\u1ecba Bighorn \u0111\u1ec3 quan s\u00e1t c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a Scott Wing v\u00e0 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng hi\u1ec3u bi\u1ebft tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u1ec1 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u1ec1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu th\u1eddi x\u01b0a.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Manh m\u1ed1i h\u00f3a th\u1ea1ch v\u1ec1 kh\u00ed h\u1eadu trong qu\u00e1 kh\u1ee9<\/h2>\n\n<p>C\u00e1c h\u00f3a th\u1ea1ch PETM cung c\u1ea5p nhi\u1ec1u b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho th\u1ea5y s\u1ef1 n\u00f3ng l\u00ean to\u00e0n c\u1ea7u d\u1eef d\u1ed9i \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra. Ch\u00fang bao g\u1ed3m:<\/p>\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>N\u1ed3ng \u0111\u1ed9 kh\u00ed nh\u00e0 k\u00ednh t\u0103ng<\/li>\n<li>V\u0129 \u0111\u1ed9 nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi m\u1edf r\u1ed9ng<\/li>\n<li>S\u1ef1 bi\u1ebfn m\u1ea5t c\u1ee7a c\u00e1c ch\u1ecfm b\u0103ng nh\u1ecf<\/li>\n<\/ul>\n\n<p>S\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a c\u00e1c h\u00f3a th\u1ea1ch th\u1ef1c v\u1eadt, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 l\u00e1 h\u00f3a th\u1ea1ch, cung c\u1ea5p th\u00f4ng tin c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb v\u1ec1 nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9, l\u01b0\u1ee3ng m\u01b0a v\u00e0 t\u00ecnh tr\u1ea1ng c\u1ee7a h\u1ec7 sinh th\u00e1i trong th\u1eddi k\u1ef3 PETM.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">S\u1ef1 b\u1ec1n b\u1ec9 c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e0 khoa h\u1ecdc<\/h2>\n\n<p>Kh\u00e1m ph\u00e1 h\u00f3a th\u1ea1ch PETM c\u1ee7a Scott Wing n\u00eau b\u1eadt t\u1ea7m quan tr\u1ecdng c\u1ee7a s\u1ef1 ki\u00ean tr\u00ec v\u00e0 t\u1eadn t\u00e2m trong nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc. B\u1ea5t ch\u1ea5p nhi\u1ec1u th\u00e1ch th\u1ee9c, \u00f4ng v\u1eabn ki\u00ean tr\u00ec theo \u0111u\u1ed5i tri th\u1ee9c, cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u00f3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p \u0111\u00e1ng k\u1ec3 v\u00e0o s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">T\u00e1c \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn h\u1ec7 sinh th\u00e1i<\/h2>\n\n<p>PETM \u0111\u00e3 c\u00f3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng s\u00e2u s\u1eafc \u0111\u1ebfn c\u00e1c h\u1ec7 sinh th\u00e1i, d\u1eabn \u0111\u1ebfn nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i trong tr\u1eadt t\u1ef1 c\u1ee7a c\u00e1c lo\u00e0i v\u00e0 s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a c\u00e1c d\u1ea1ng s\u1ed1ng m\u1edbi. C\u00e1c h\u00f3a th\u1ea1ch cung c\u1ea5p b\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u1ec1 nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i n\u00e0y, bao g\u1ed3m:<\/p>\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Th\u00edch nghi c\u1ee7a th\u1ef1c v\u1eadt v\u1edbi nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 \u1ea5m h\u01a1n<\/li>\n<li>Di c\u01b0 c\u1ee7a c\u00e1c lo\u00e0i \u0111\u1ebfn nh\u1eefng m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng s\u1ed1ng m\u1edbi<\/li>\n<li>Xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a linh tr\u01b0\u1edfng, t\u1ed5 ti\u00ean ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a ch\u00fang ta<\/li>\n<\/ul>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u00dd ngh\u0129a \u0111\u1ed1i v\u1edbi hi\u1ec7n t\u1ea1i<\/h2>\n\n<p>Nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 PETM cung c\u1ea5p nh\u1eefng b\u00e0i h\u1ecdc c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u nh\u1eefng h\u1eadu qu\u1ea3 ti\u1ec1m t\u00e0ng c\u1ee7a bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu ng\u00e0y nay. B\u1eb1ng c\u00e1ch t\u00ecm hi\u1ec3u v\u1ec1 qu\u00e1 kh\u1ee9 c\u1ee7a Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng hi\u1ec3u bi\u1ebft s\u00e2u s\u1eafc v\u1ec1 nh\u1eefng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u00f3 th\u1ec3 x\u1ea3y ra c\u1ee7a nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 t\u0103ng, ph\u00e1t th\u1ea3i kh\u00ed nh\u00e0 k\u00ednh v\u00e0 nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i trong c\u00e1c h\u1ec7 sinh th\u00e1i.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Tr\u1ea3i nghi\u1ec7m B\u1ed3n \u0111\u1ecba Bighorn<\/h2>\n\n<p>Chuy\u1ebfn th\u0103m B\u1ed3n \u0111\u1ecba Bighorn c\u1ee7a T\u1ed5ng th\u01b0 k\u00fd Clough mang \u0111\u1ebfn m\u1ed9t c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o \u0111\u1ec3 ch\u1ee9ng ki\u1ebfn c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u1edf t\u1eadn n\u01a1i. \u00d4ng \u0111\u00e3 quan s\u00e1t c\u00e1c \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m khai qu\u1eadt h\u00f3a th\u1ea1ch, hi\u1ec3u s\u00e2u h\u01a1n v\u1ec1 qu\u00e1 tr\u00ecnh nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea7m quan tr\u1ecdng c\u1ee7a vi\u1ec7c b\u1ea3o t\u1ed3n l\u1ecbch s\u1eed t\u1ef1 nhi\u00ean cho c\u00e1c th\u1ebf h\u1ec7 t\u01b0\u01a1ng lai.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Di s\u1ea3n c\u1ee7a kh\u00e1m ph\u00e1 khoa h\u1ecdc<\/h2>\n\n<p>Kh\u00e1m ph\u00e1 h\u00f3a th\u1ea1ch PETM c\u1ee7a Scott Wing ti\u1ebfp t\u1ee5c truy\u1ec1n c\u1ea3m h\u1ee9ng cho c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc tr\u1ebb v\u00e0 g\u00f3p ph\u1ea7n v\u00e0o s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t v\u00e0 nh\u1eefng th\u00e1ch th\u1ee9c do bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu \u0111\u1eb7t ra. Vi\u1ec7n Smithsonian v\u1eabn cam k\u1ebft h\u1ed7 tr\u1ee3 nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc v\u00e0 th\u00fac \u0111\u1ea9y tri th\u1ee9c v\u1ec1 th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a ch\u00fang ta.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ng\u00e0y 1: H\u00e0nh tr\u00ecnh \u0111\u1ecba ch\u1ea5t tr\u1edf v\u1ec1 qu\u00e1 kh\u1ee9 B\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u1ec1 s\u1ef1 n\u00f3ng l\u00ean to\u00e0n c\u1ea7u tr\u00ean Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed 55 tri\u1ec7u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[212],"tags":[34,137,207,239,141,613,136],"class_list":["post-17668","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-earth-science","tag-climate-change","tag-paleontology","tag-geology","tag-fossils","tag-natural-history","tag-scientific-discovery","tag-evolution"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17668","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17668"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17668\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17669,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17668\/revisions\/17669"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17668"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17668"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17668"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}