{"id":17892,"date":"2021-06-25T01:23:25","date_gmt":"2021-06-25T01:23:25","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/?p=17892"},"modified":"2021-06-25T01:23:25","modified_gmt":"2021-06-25T01:23:25","slug":"supersymmetric-particles-unraveling-mysteries-universe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/science\/physics\/supersymmetric-particles-unraveling-mysteries-universe\/","title":{"rendered":"Cu\u1ed9c \u0111i s\u0103n h\u1ea1t si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng: Gi\u1ea3i m\u00e3 nh\u1eefng b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5"},"content":{"rendered":"<h2 class=\"wp-block-heading\">Cu\u1ed9c s\u0103n l\u00f9ng c\u00e1c h\u1ea1t si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng: H\u00e9 l\u1ed9 nh\u1eefng b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5<\/h2>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">M\u00e1y gia t\u1ed1c h\u1ea1t Hadron L\u1edbn: M\u1ed9t c\u00f4ng c\u1ee5 m\u1ea1nh m\u1ebd \u0111\u1ec3 kh\u00e1m ph\u00e1 c\u00e1c h\u1ea1t<\/h2>\n\n<p>M\u00e1y gia t\u1ed1c h\u1ea1t Hadron L\u1edbn (LHC), m\u00e1y gia t\u1ed1c h\u1ea1t l\u1edbn nh\u1ea5t v\u00e0 m\u1ea1nh nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi, \u0111\u00e3 s\u1eb5n s\u00e0ng ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng tr\u1edf l\u1ea1i sau m\u1ed9t l\u1ea7n n\u00e2ng c\u1ea5p \u0111\u00e1ng k\u1ec3. Nhi\u1ec7m v\u1ee5 ch\u00ednh c\u1ee7a n\u00f3 l\u00e0 g\u00ec? T\u00ecm ki\u1ebfm c\u00e1c h\u1ea1t si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng kh\u00f3 n\u1eafm b\u1eaft, c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng c\u00e1ch m\u1ea1ng h\u00f3a s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng: M\u1ed9t m\u00f4 h\u00ecnh m\u1edbi trong v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t<\/h2>\n\n<p>Si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng (SUSY) l\u00e0 m\u1ed9t l\u00fd thuy\u1ebft \u0111\u1ed9t ph\u00e1 \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t m\u1ed9t &#8220;si\u00eau \u0111\u1ed1i t\u00e1c&#8221; cho m\u1ecdi h\u1ea1t \u0111\u00e3 bi\u1ebft. C\u00e1c si\u00eau \u0111\u1ed1i t\u00e1c n\u00e0y l\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1t h\u1ea1 nguy\u00ean t\u1eed c\u00f3 kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn h\u01a1n ph\u1ea3n \u00e1nh c\u00e1c t\u00ednh ch\u1ea5t c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ea1t \u0111\u1ed1i t\u00e1c quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a ch\u00fang.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">M\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n v\u00e0 nh\u1eefng h\u1ea1n ch\u1ebf c\u1ee7a n\u00f3<\/h2>\n\n<p>Trong nhi\u1ec1u th\u1eadp k\u1ef7, M\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n V\u1eadt l\u00fd \u0111\u00e3 cung c\u1ea5p m\u1ed9t khu\u00f4n kh\u1ed5 to\u00e0n di\u1ec7n \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00e0nh vi c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ea1t. Tuy nhi\u00ean, m\u00f4 h\u00ecnh n\u00e0y v\u1eabn c\u00f2n thi\u1ebfu s\u00f3t trong vi\u1ec7c gi\u1ea3i th\u00edch m\u1ed9t s\u1ed1 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, bao g\u1ed3m c\u1ea3 s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng nh\u01b0 m\u1ed9t gi\u1ea3i ph\u00e1p cho C\u00e2u \u0111\u1ed1 v\u1ec1 v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i<\/h2>\n\n<p>Si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng d\u1ef1 \u0111o\u00e1n s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a si\u00eau \u0111\u1ed1i t\u00e1c cho c\u00e1c h\u1ea1t v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i. Vi\u1ec7c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh m\u1ed9t si\u00eau h\u1ea1t duy nh\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 x\u00e1c th\u1ef1c SUSY v\u00e0 cung c\u1ea5p th\u00f4ng tin chi ti\u1ebft v\u1ec1 b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Boson Higgs v\u00e0 Si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng<\/h2>\n\n<p>V\u00e0o n\u0103m 2012, LHC \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n th\u00e0nh c\u00f4ng h\u1ea1t boson Higgs. Tuy nhi\u00ean, kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a n\u00f3 nh\u1eb9 h\u01a1n d\u1ef1 ki\u1ebfn r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng cho r\u1eb1ng s\u1ef1 c\u00f3 m\u1eb7t c\u1ee7a m\u1ed9t h\u1ea1t si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch cho s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t n\u00e0y.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">LHC \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi \u0111\u1ed9ng l\u1ea1i v\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng nh\u1ea1y t\u0103ng c\u01b0\u1eddng<\/h2>\n\n<p>LHC \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00e2ng c\u1ea5p v\u1edbi m\u1ee9c n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng gia t\u0103ng, c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng th\u00fac \u0111\u1ea9y s\u1ea3n xu\u1ea5t c\u00e1c h\u1ea1t si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 gluino. Kh\u1ea3 n\u0103ng nh\u1ea1y t\u0103ng c\u01b0\u1eddng n\u00e0y l\u00e0m t\u0103ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3 kh\u1ea3 n\u0103ng t\u00ecm th\u1ea5y nh\u1eefng h\u1ea1t kh\u00f3 n\u1eafm b\u1eaft n\u00e0y.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u00dd ngh\u0129a c\u1ee7a si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5<\/h2>\n\n<p>Vi\u1ec7c ph\u00e1t hi\u1ec7n ra m\u1ed9t h\u1ea1t si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng kh\u00f4ng ch\u1ec9 x\u00e1c th\u1ef1c SUSY m\u00e0 c\u00f2n m\u1edf \u0111\u01b0\u1eddng cho m\u1ed9t l\u00fd thuy\u1ebft to\u00e0n di\u1ec7n h\u01a1n v\u1ec1 v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t. N\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft nh\u1eefng m\u00e2u thu\u1eabn gi\u1eefa ki\u1ebfn th\u1ee9c hi\u1ec7n t\u1ea1i v\u00e0 c\u00e1c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Nh\u1eefng th\u00e1ch th\u1ee9c v\u00e0 ph\u1ea7n th\u01b0\u1edfng c\u1ee7a si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng<\/h2>\n\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 vi\u1ec7c ph\u00e1t hi\u1ec7n ra m\u1ed9t h\u1ea1t si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng s\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t th\u1eafng l\u1ee3i l\u1edbn v\u1ec1 m\u1eb7t khoa h\u1ecdc, nh\u01b0ng n\u00f3 c\u0169ng s\u1ebd \u0111\u1eb7t ra nh\u1eefng th\u00e1ch th\u1ee9c. M\u1ed9t v\u0169 tr\u1ee5 si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng s\u1ebd ch\u1ee9a g\u1ea5p \u0111\u00f4i s\u1ed1 h\u1ea1t, \u0111\u00f2i h\u1ecfi c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc ph\u1ea3i v\u1eadt l\u1ed9n v\u1edbi nh\u1eefng \u00fd ngh\u0129a v\u00e0 s\u1ef1 ph\u1ee9c t\u1ea1p c\u1ee7a b\u1ee9c tranh h\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edf r\u1ed9ng n\u00e0y.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">H\u00e9 l\u1ed9 nh\u1eefng b\u00ed m\u1eadt c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5<\/h2>\n\n<p>Cu\u1ed9c t\u00ecm ki\u1ebfm c\u00e1c h\u1ea1t si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng t\u1ea1i LHC kh\u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng h\u1ecdc thu\u1eadt. N\u00f3 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng m\u1edf ra nh\u1eefng b\u00ed m\u1eadt v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5, b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i v\u00e0 c\u00e1c kh\u1ed1i c\u1ea5u t\u1ea1o c\u01a1 b\u1ea3n c\u1ee7a th\u1ef1c t\u1ea1i. Khi LHC ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng tr\u1edf l\u1ea1i, th\u1ebf gi\u1edbi \u0111ang h\u00e1o h\u1ee9c ch\u1edd \u0111\u1ee3i kh\u1ea3 n\u0103ng c\u00f3 nh\u1eefng kh\u00e1m ph\u00e1 s\u1ebd \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a l\u1ea1i s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Cu\u1ed9c s\u0103n l\u00f9ng c\u00e1c h\u1ea1t si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng: H\u00e9 l\u1ed9 nh\u1eefng b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 M\u00e1y gia t\u1ed1c h\u1ea1t Hadron L\u1edbn: M\u1ed9t c\u00f4ng c\u1ee5 m\u1ea1nh m\u1ebd \u0111\u1ec3 kh\u00e1m ph\u00e1&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[965],"tags":[97,960,727,21473,2686,217,962,2169],"class_list":["post-17892","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-physics","tag-science","tag-large-hadron-collider","tag-research","tag-supersymmetry","tag-dark-matter","tag-physics","tag-particle-physics","tag-universe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17892","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17892"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17892\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17893,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17892\/revisions\/17893"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17892"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17892"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17892"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}