{"id":18387,"date":"2020-11-06T17:34:29","date_gmt":"2020-11-06T17:34:29","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/?p=18387"},"modified":"2020-11-06T17:34:29","modified_gmt":"2020-11-06T17:34:29","slug":"early-human-fish-consumption-evidence-from-tooth-analysis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/science\/archaeology\/early-human-fish-consumption-evidence-from-tooth-analysis\/","title":{"rendered":"Con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u1ea7u \u0103n c\u00e1: B\u1eb1ng ch\u1ee9ng t\u1eeb ph\u00e2n t\u00edch r\u0103ng"},"content":{"rendered":"<h2 class=\"wp-block-heading\">Con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u1ea7u \u0103n c\u00e1: B\u1eb1ng ch\u1ee9ng t\u1eeb ph\u00e2n t\u00edch r\u0103ng<\/h2>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u1eb1ng ch\u1ee9ng kh\u1ea3o c\u1ed5 v\u1ec1 vi\u1ec7c n\u1ea5u \u0103n<\/h2>\n\n<p>Trong nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 tranh lu\u1eadn v\u1ec1 d\u00f2ng th\u1eddi gian ch\u00ednh x\u00e1c c\u1ee7a qu\u00e1 tr\u00ecnh ti\u1ebfn h\u00f3a \u1ea9m th\u1ef1c c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. Vi\u1ec7c n\u1ea5u \u0103n b\u1eb1ng l\u1eeda \u0111\u00e1nh d\u1ea5u m\u1ed9t th\u1eddi \u0111i\u1ec3m quan tr\u1ecdng trong s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a ch\u00fang ta, nh\u01b0ng vi\u1ec7c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh th\u1eddi \u0111i\u1ec3m t\u1ed5 ti\u00ean ch\u00fang ta b\u1eaft \u0111\u1ea7u th\u1ef1c h\u00e0nh n\u00e0y v\u1eabn c\u00f2n nhi\u1ec1u th\u00e1ch th\u1ee9c. M\u1eb7c d\u00f9 ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra nh\u1eefng ph\u1ea7n c\u00f2n l\u1ea1i c\u1ee7a \u0111\u1ed9ng v\u1eadt v\u00e0 th\u1ef1c v\u1eadt b\u1ecb ch\u00e1y x\u00e9m, nh\u01b0ng ch\u00fang kh\u00f4ng nh\u1ea5t thi\u1ebft ch\u1ec9 ra vi\u1ec7c n\u1ea5u \u0103n c\u00f3 ch\u1ee7 \u0111\u00edch.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Khoa h\u1ecdc ph\u00e1p y trong kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc<\/h2>\n\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u Israel \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra m\u1ed9t gi\u1ea3i ph\u00e1p s\u00e1ng t\u1ea1o cho c\u00e2u \u0111\u1ed1 n\u00e0y. H\u1ecd \u0111\u00e3 ph\u00e2n t\u00edch r\u0103ng c\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y t\u1ea1i \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m kh\u1ea3o c\u1ed5 Gesher Benot Ya&#8217;aqov \u1edf Israel. Th\u1eadt th\u00fa v\u1ecb l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 x\u01b0\u01a1ng c\u00e1 n\u00e0o \u1edf g\u1ea7n \u0111\u00f3, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y cho th\u1ea5y r\u1eb1ng c\u00e1 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ea5u \u1edf nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 th\u1ea5p, gi\u00fap b\u1ea3o qu\u1ea3n r\u0103ng trong khi khi\u1ebfn x\u01b0\u01a1ng b\u1ecb ph\u00e2n h\u1ee7y.<\/p>\n\n<p>\u0110\u1ec3 ki\u1ec3m tra l\u00fd thuy\u1ebft c\u1ee7a m\u00ecnh, c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 s\u1eed d\u1ee5ng m\u1ed9t k\u1ef9 thu\u1eadt th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng trong c\u00e1c cu\u1ed9c \u0111i\u1ec1u tra ph\u00e1p y: nhi\u1ec5u x\u1ea1 tia X. Ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p n\u00e0y \u0111o k\u00edch th\u01b0\u1edbc c\u1ee7a c\u00e1c tinh th\u1ec3 trong men r\u0103ng, ch\u00fang thay \u0111\u1ed5i khi r\u0103ng ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi l\u1eeda.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p n\u1ea5u \u0103n v\u00e0 \u00fd ngh\u0129a<\/h2>\n\n<p>Ph\u00e2n t\u00edch cho th\u1ea5y r\u0103ng c\u00e1 kh\u00f4ng ti\u1ebfp x\u00fac tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u1edbi nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 cao. Thay v\u00e0o \u0111\u00f3, ch\u00fang \u0111\u00e3 ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 t\u1eeb 390 \u0111\u1ebfn 930 \u0111\u1ed9 F. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y cho th\u1ea5y r\u1eb1ng c\u00e1 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ea5u nguy\u00ean con trong l\u00f2 \u0111\u1ea5t, m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ea3o qu\u1ea3n r\u0103ng trong khi ng\u0103n x\u01b0\u01a1ng b\u1ecb ch\u00e1y.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Th\u00f3i quen \u0103n u\u1ed1ng v\u00e0 s\u1ef1 ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi<\/h2>\n\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 nh\u1eefng ph\u00e1t hi\u1ec7n n\u00e0y kh\u00f4ng ch\u1ee9ng minh ch\u1eafc ch\u1eafn r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed \u0111\u00e3 n\u1ea5u c\u00e1, nh\u01b0ng ch\u00fang cung c\u1ea5p b\u1eb1ng ch\u1ee9ng thuy\u1ebft ph\u1ee5c v\u1ec1 vi\u1ec7c th\u1ef1c h\u00e0nh n\u00e0y. Vi\u1ec7c ti\u00eau th\u1ee5 c\u00e1 s\u1ebd cung c\u1ea5p m\u1ed9t ngu\u1ed3n protein v\u00e0 c\u00e1c ch\u1ea5t dinh d\u01b0\u1ee1ng thi\u1ebft y\u1ebfu c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb, g\u00f3p ph\u1ea7n v\u00e0o s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a lo\u00e0i ch\u00fang ta.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Vai tr\u00f2 c\u1ee7a c\u00e1c c\u00f4ng c\u1ee5 b\u1eb1ng \u0111\u00e1<\/h2>\n\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 kh\u00f4ng t\u00ecm th\u1ea5y h\u00e0i c\u1ed1t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1i Gesher Benot Ya&#8217;aqov, nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra c\u00e1c c\u00f4ng c\u1ee5 b\u1eb1ng \u0111\u00e1, ch\u1ec9 ra s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng th\u1eb3ng t\u1ea1i \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m n\u00e0y. Nh\u1eefng c\u00f4ng c\u1ee5 n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 chu\u1ea9n b\u1ecb c\u00e1 \u0111\u1ec3 n\u1ea5u ho\u1eb7c \u0111\u1ec3 t\u1ea1o ra nh\u1eefng l\u00f2 \u0111\u1ea5t d\u00f9ng \u0111\u1ec3 n\u01b0\u1edbng c\u00e1.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u00dd ngh\u0129a v\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u trong t\u01b0\u01a1ng lai<\/h2>\n\n<p>Vi\u1ec7c ph\u00e1t hi\u1ec7n ra nh\u1eefng chi\u1ebfc r\u0103ng c\u00e1 \u0111\u00e3 n\u1ea5u ch\u00edn t\u1ea1i Gesher Benot Ya&#8217;aqov \u0111\u00e3 l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf th\u00eam v\u1ec1 th\u00f3i quen \u0103n u\u1ed1ng v\u00e0 c\u00e1c t\u1eadp qu\u00e1n v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y cho th\u1ea5y r\u1eb1ng n\u1ea5u \u0103n b\u1eb1ng l\u1eeda c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 ph\u1ed5 bi\u1ebfn v\u00e0 tinh vi h\u01a1n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y ng\u01b0\u1eddi ta v\u1eabn ngh\u0129.<\/p>\n\n<p>C\u1ea7n c\u00f3 th\u00eam nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ec3 x\u00e1c nh\u1eadn nh\u1eefng ph\u00e1t hi\u1ec7n n\u00e0y v\u00e0 kh\u00e1m ph\u00e1 nh\u1eefng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng r\u1ed9ng l\u1edbn h\u01a1n c\u1ee7a vi\u1ec7c ti\u00eau th\u1ee5 c\u00e1 trong qu\u00e1 tr\u00ecnh ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. B\u1eb1ng c\u00e1ch nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00e1c b\u1eb1ng ch\u1ee9ng kh\u1ea3o c\u1ed5 v\u00e0 s\u1eed d\u1ee5ng c\u00e1c k\u1ef9 thu\u1eadt khoa h\u1ecdc ti\u00ean ti\u1ebfn, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebfp t\u1ee5c gi\u1ea3i m\u00e3 nh\u1eefng b\u00ed \u1ea9n trong qu\u00e1 kh\u1ee9 \u1ea9m th\u1ef1c c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u00e0 hi\u1ec3u s\u00e2u h\u01a1n v\u1ec1 cu\u1ed9c s\u1ed1ng c\u1ee7a t\u1ed5 ti\u00ean.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">C\u00e1c t\u1eeb kh\u00f3a \u0111u\u00f4i d\u00e0i b\u1ed5 sung:<\/h2>\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc \u0111\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0103n u\u1ed1ng c\u1ed5 x\u01b0a<\/li>\n<li>T\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a vi\u1ec7c n\u1ea5u \u0103n \u0111\u1ebfn s\u1ee9c kh\u1ecfe v\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi<\/li>\n<li>S\u1ef1 ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a c\u00e1c k\u1ef9 thu\u1eadt n\u1ea5u \u0103n<\/li>\n<li>Vai tr\u00f2 c\u1ee7a h\u1ea3i s\u1ea3n trong ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0103n th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed<\/li>\n<li>C\u00e1c c\u00e1ch ti\u1ebfp c\u1eadn li\u00ean ng\u00e0nh \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u v\u1ec1 s\u1ef1 ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi<\/li>\n<\/ul>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u1ea7u \u0103n c\u00e1: B\u1eb1ng ch\u1ee9ng t\u1eeb ph\u00e2n t\u00edch r\u0103ng B\u1eb1ng ch\u1ee9ng kh\u1ea3o c\u1ed5 v\u1ec1 vi\u1ec7c n\u1ea5u \u0103n Trong nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[191],"tags":[18831,1568,15601,88,202,666,136,487,24037],"class_list":["post-18387","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archaeology","tag-prehistoric-diet","tag-paleoanthropology","tag-stone-tools","tag-archaeology","tag-forensic-science","tag-life-science-art","tag-evolution","tag-human-evolution","tag-fish-consumption"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18387","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18387"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18387\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18388,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18387\/revisions\/18388"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18387"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18387"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18387"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}