{"id":278,"date":"2024-07-19T17:47:55","date_gmt":"2024-07-19T17:47:55","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/?p=278"},"modified":"2024-07-19T17:47:55","modified_gmt":"2024-07-19T17:47:55","slug":"the-black-death-a-resurgent-threat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/science\/life-sciences\/the-black-death-a-resurgent-threat\/","title":{"rendered":"C\u00e1i ch\u1ebft \u0111en: M\u1ed1i \u0111e d\u1ecda t\u00e1i sinh?"},"content":{"rendered":"<h2 class=\"wp-block-heading\">C\u00e1i ch\u1ebft \u0111en: M\u1ed1i \u0111e d\u1ecda t\u00e1i sinh?<\/h2>\n\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 y h\u1ecdc \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng ti\u1ebfn b\u1ed9 v\u01b0\u1ee3t b\u1eadc, m\u1ed9t s\u1ed1 c\u0103n b\u1ec7nh ch\u1ebft ng\u01b0\u1eddi trong qu\u00e1 kh\u1ee9, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 ho g\u00e0, s\u1edfi v\u00e0 phong v\u1eabn \u0111ang quay tr\u1edf l\u1ea1i. M\u1ed9t c\u0103n b\u1ec7nh c\u00f3 th\u1ec3 khi\u1ebfn b\u1ea1n ng\u1ea1c nhi\u00ean trong danh s\u00e1ch n\u00e0y l\u00e0 C\u00e1i ch\u1ebft \u0111en, c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 b\u1ec7nh d\u1ecbch h\u1ea1ch, \u0111\u00e3 t\u1eebng t\u00e0n ph\u00e1 ch\u00e2u \u00c2u v\u00e0o th\u1eddi Trung c\u1ed5.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">C\u00e1i ch\u1ebft \u0111en l\u00e0 g\u00ec?<\/h3>\n\n<p>C\u00e1i ch\u1ebft \u0111en l\u00e0 m\u1ed9t c\u0103n b\u1ec7nh do vi khu\u1ea9n g\u00e2y ra, th\u01b0\u1eddng l\u00e2y truy\u1ec1n sang ng\u01b0\u1eddi th\u00f4ng qua b\u1ecd ch\u00e9t \u0111\u00e3 \u0111\u1ed1t nh\u1eefng lo\u00e0i g\u1eb7m nh\u1ea5m b\u1ecb nhi\u1ec5m b\u1ec7nh. C\u00e1i t\u00ean n\u00e0y b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb t\u00e1c d\u1ee5ng l\u00e0m \u0111en da c\u00f3 th\u1ec3 x\u1ea3y ra \u1edf nh\u1eefng v\u00f9ng da b\u1ecb nhi\u1ec5m b\u1ec7nh.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">M\u1ed9t c\u0103n b\u1ec7nh t\u00e1i sinh<\/h3>\n\n<p>Tr\u00e1i ng\u01b0\u1ee3c v\u1edbi ni\u1ec1m tin ph\u1ed5 bi\u1ebfn, C\u00e1i ch\u1ebft \u0111en ch\u01b0a bao gi\u1edd bi\u1ebfn m\u1ea5t ho\u00e0n to\u00e0n. T\u1ed5 ch\u1ee9c Y t\u1ebf Th\u1ebf gi\u1edbi \u01b0\u1edbc t\u00ednh r\u1eb1ng c\u00f3 t\u1eeb 1.000 \u0111\u1ebfn 3.000 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p m\u1eafc b\u1ec7nh d\u1ecbch h\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1o c\u00e1o tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi m\u1ed7i n\u0103m. Theo Trung t\u00e2m Ki\u1ec3m so\u00e1t v\u00e0 Ph\u00f2ng ng\u1eeba D\u1ecbch b\u1ec7nh (CDC), \u0111\u00e3 c\u00f3 g\u1ea7n 1.000 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p m\u1eafc b\u1ec7nh d\u1ecbch h\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c nh\u1eadn ho\u1eb7c c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng m\u1eafc b\u1ec7nh t\u1ea1i Hoa K\u1ef3 k\u1ec3 t\u1eeb n\u0103m 1900.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">B\u1ec7nh d\u1ecbch h\u1ea1ch l\u00e2y lan nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o?<\/h3>\n\n<p>B\u1ec7nh d\u1ecbch h\u1ea1ch th\u01b0\u1eddng l\u00e2y truy\u1ec1n nh\u1ea5t th\u00f4ng qua v\u1ebft c\u1eafn c\u1ee7a b\u1ecd ch\u00e9t b\u1ecb nhi\u1ec5m b\u1ec7nh. B\u1ecd ch\u00e9t c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb nhi\u1ec5m b\u1ec7nh b\u1eb1ng c\u00e1ch \u0111\u1ed1t nh\u1eefng lo\u00e0i g\u1eb7m nh\u1ea5m mang vi khu\u1ea9n d\u1ecbch h\u1ea1ch, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 chu\u1ed9t v\u00e0 s\u00f3c. Con ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb nhi\u1ec5m b\u1ec7nh khi ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi \u0111\u1ed9ng v\u1eadt b\u1ecb nhi\u1ec5m b\u1ec7nh ho\u1eb7c x\u00e1c c\u1ee7a ch\u00fang.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Tri\u1ec7u ch\u1ee9ng c\u1ee7a b\u1ec7nh d\u1ecbch h\u1ea1ch<\/h3>\n\n<p>C\u00e1c tri\u1ec7u ch\u1ee9ng c\u1ee7a b\u1ec7nh d\u1ecbch h\u1ea1ch c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00e1c nhau t\u00f9y theo lo\u1ea1i b\u1ec7nh. D\u1ea1ng b\u1ec7nh d\u1ecbch h\u1ea1ch ph\u1ed5 bi\u1ebfn nh\u1ea5t l\u00e0 b\u1ec7nh d\u1ecbch h\u1ea1ch, g\u00e2y s\u01b0ng h\u1ea1ch b\u1ea1ch huy\u1ebft (h\u1ea1ch) \u1edf n\u00e1ch, b\u1eb9n ho\u1eb7c c\u1ed5. C\u00e1c tri\u1ec7u ch\u1ee9ng kh\u00e1c c\u00f3 th\u1ec3 bao g\u1ed3m s\u1ed1t, \u1edbn l\u1ea1nh, \u0111au \u0111\u1ea7u v\u00e0 \u0111au nh\u1ee9c c\u01a1 b\u1eafp.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u0110i\u1ec1u tr\u1ecb v\u00e0 ph\u00f2ng ng\u1eeba<\/h3>\n\n<p>B\u1ec7nh d\u1ecbch h\u1ea1ch c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb b\u1eb1ng thu\u1ed1c kh\u00e1ng sinh n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111\u1ee7 s\u1edbm. Tuy nhi\u00ean, m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc lo ng\u1ea1i v\u1ec1 kh\u1ea3 n\u0103ng vi khu\u1ea9n g\u00e2y b\u1ec7nh d\u1ecbch h\u1ea1ch c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00e1ng thu\u1ed1c kh\u00e1ng sinh.<\/p>\n\n<p>B\u1ea1n c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u1ed9t s\u1ed1 bi\u1ec7n ph\u00e1p \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng ng\u1eeba b\u1ec7nh d\u1ecbch h\u1ea1ch:<\/p>\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Tr\u00e1nh ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi lo\u00e0i g\u1eb7m nh\u1ea5m v\u00e0 t\u1ed5 c\u1ee7a ch\u00fang.<\/li>\n<li>Gi\u1eef nh\u00e0 c\u1eeda v\u00e0 s\u00e2n v\u01b0\u1eddn kh\u00f4ng c\u00f3 nh\u1eefng th\u1ee9 thu h\u00fat lo\u00e0i g\u1eb7m nh\u1ea5m, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 th\u1ee9c \u0103n v\u00e0 r\u00e1c th\u1ea3i.<\/li>\n<li>S\u1eed d\u1ee5ng thu\u1ed1c ch\u1ed1ng c\u00f4n tr\u00f9ng c\u00f3 ch\u1ee9a DEET khi \u0111i ra ngo\u00e0i tr\u1eddi.<\/li>\n<li>\u0110eo g\u0103ng tay khi ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi \u0111\u1ed9ng v\u1eadt ch\u1ebft.<\/li>\n<\/ul>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Kh\u00e1ng thu\u1ed1c kh\u00e1ng sinh<\/h3>\n\n<p>M\u1ed9t trong nh\u1eefng m\u1ed1i lo ng\u1ea1i l\u1edbn nh\u1ea5t v\u1ec1 s\u1ef1 t\u00e1i sinh c\u1ee7a C\u00e1i ch\u1ebft \u0111en l\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng vi khu\u1ea9n g\u00e2y ra b\u1ec7nh d\u1ecbch h\u1ea1ch ph\u00e1t tri\u1ec3n kh\u1ea3 n\u0103ng kh\u00e1ng thu\u1ed1c kh\u00e1ng sinh. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 khi\u1ebfn c\u0103n b\u1ec7nh tr\u1edf n\u00ean kh\u00f3 \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb h\u01a1n nhi\u1ec1u.<\/p>\n\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111ang n\u1ed7 l\u1ef1c ph\u00e1t tri\u1ec3n nh\u1eefng lo\u1ea1i kh\u00e1ng sinh m\u1edbi c\u00f3 hi\u1ec7u qu\u1ea3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i c\u00e1c ch\u1ee7ng vi khu\u1ea9n d\u1ecbch h\u1ea1ch kh\u00e1ng thu\u1ed1c kh\u00e1ng sinh. Trong th\u1eddi gian ch\u1edd \u0111\u1ee3i, \u0111i\u1ec1u quan tr\u1ecdng l\u00e0 ph\u1ea3i th\u1ef1c hi\u1ec7n c\u00e1c bi\u1ec7n ph\u00e1p ph\u00f2ng ng\u1eeba s\u1ef1 l\u00e2y lan c\u1ee7a b\u1ec7nh d\u1ecbch h\u1ea1ch v\u00e0 t\u00ecm ki\u1ebfm s\u1ef1 ch\u0103m s\u00f3c y t\u1ebf ngay l\u1eadp t\u1ee9c n\u1ebfu b\u1ea1n c\u00f3 b\u1ea5t k\u1ef3 tri\u1ec7u ch\u1ee9ng n\u00e0o c\u1ee7a b\u1ec7nh.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">T\u00e1c \u0111\u1ed9ng l\u00e2u d\u00e0i<\/h3>\n\n<p>Th\u1eadt kh\u00f3 \u0111\u1ec3 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n t\u00e1c \u0111\u1ed9ng l\u00e2u d\u00e0i c\u1ee7a s\u1ef1 t\u00e1i sinh c\u1ee7a C\u00e1i ch\u1ebft \u0111en. Tuy nhi\u00ean, r\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0 c\u0103n b\u1ec7nh n\u00e0y v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed1i \u0111e d\u1ecda \u0111\u1ed1i v\u1edbi s\u1ee9c kh\u1ecfe c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng. B\u1eb1ng c\u00e1ch th\u1ef1c hi\u1ec7n c\u00e1c bi\u1ec7n ph\u00e1p ng\u0103n ch\u1eb7n s\u1ef1 l\u00e2y lan c\u1ee7a b\u1ec7nh d\u1ecbch h\u1ea1ch v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb m\u1edbi, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ef1 b\u1ea3o v\u1ec7 m\u00ecnh kh\u1ecfi c\u0103n b\u1ec7nh ch\u1ebft ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>C\u00e1i ch\u1ebft \u0111en: M\u1ed1i \u0111e d\u1ecda t\u00e1i sinh? M\u1eb7c d\u00f9 y h\u1ecdc \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng ti\u1ebfn b\u1ed9 v\u01b0\u1ee3t b\u1eadc, m\u1ed9t s\u1ed1 c\u0103n b\u1ec7nh ch\u1ebft ng\u01b0\u1eddi trong qu\u00e1 kh\u1ee9, ch\u1eb3ng h\u1ea1n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":23895,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[762],"tags":[761,758,759,760,178],"class_list":["post-278","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-life-sciences","tag-infectious-diseases","tag-black-death","tag-bubonic-plague","tag-resurgence","tag-public-health"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/278","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=278"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/278\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":279,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/278\/revisions\/279"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23895"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=278"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=278"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=278"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}