{"id":3853,"date":"2020-04-04T00:35:35","date_gmt":"2020-04-04T00:35:35","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/?p=3853"},"modified":"2020-04-04T00:35:35","modified_gmt":"2020-04-04T00:35:35","slug":"recreating-ancient-cuisine-insights-from-millennia-old-cookware","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/science\/archaeology\/recreating-ancient-cuisine-insights-from-millennia-old-cookware\/","title":{"rendered":"T\u00e1i hi\u1ec7n \u1ea9m th\u1ef1c c\u1ed5 \u0111\u1ea1i: H\u00e0nh tr\u00ecnh kh\u00e1m ph\u00e1 nh\u1eefng b\u1eefa \u0103n t\u1eeb th\u1eddi xa x\u01b0a"},"content":{"rendered":"<h2 class=\"wp-block-heading\">T\u00e1i hi\u1ec7n \u1ea9m th\u1ef1c c\u1ed5 \u0111\u1ea1i: C\u00e2u chuy\u1ec7n t\u1eeb nh\u1eefng \u0111\u1ed3 d\u00f9ng n\u1ea5u n\u01b0\u1edbng h\u00e0ng thi\u00ean ni\u00ean k\u1ef7<\/h2>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Th\u1ef1c h\u00e0nh \u1ea9m th\u1ef1c c\u1ed5 \u0111\u1ea1i<\/h3>\n\n<p>Trong nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7, c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc lu\u00f4n \u0111au \u0111\u1ea7u v\u1edbi nh\u1eefng t\u00e0n t\u00edch th\u1ee9c \u0103n b\u1ecb ch\u00e1y \u0111en v\u00e0 c\u00e1c ch\u1ea5t c\u1eb7n b\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y trong \u0111\u1ed3 d\u00f9ng n\u1ea5u n\u01b0\u1edbng b\u1eb1ng g\u1ed1m thu \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eeb c\u00e1c di ch\u1ec9 kh\u1ea3o c\u1ed5. M\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1 tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed Scientific Reports \u0111\u00e3 l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf c\u00e1ch th\u1ee9c di\u1ec5n gi\u1ea3i nh\u1eefng ph\u00e1t hi\u1ec7n n\u00e0y, cung c\u1ea5p nh\u1eefng hi\u1ec3u bi\u1ebft gi\u00e1 tr\u1ecb v\u1ec1 c\u00e1c t\u1eadp qu\u00e1n \u1ea9m th\u1ef1c c\u1ee7a n\u1ec1n v\u0103n minh c\u1ed5 \u0111\u1ea1i.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc th\u1ef1c nghi\u1ec7m<\/h3>\n\n<p>\u0110\u1ec3 hi\u1ec3u r\u00f5 h\u01a1n v\u1ec1 vai tr\u00f2 c\u1ee7a \u0111\u1ed3 n\u1ea5u n\u01b0\u1edbng b\u1eb1ng \u0111\u1ea5t s\u00e9t kh\u00f4ng tr\u00e1ng men trong n\u1ec1n \u1ea9m th\u1ef1c c\u1ed5 \u0111\u1ea1i, c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 ti\u1ebfn h\u00e0nh m\u1ed9t th\u00ed nghi\u1ec7m k\u00e9o d\u00e0i m\u1ed9t n\u0103m, m\u00f4 ph\u1ecfng ch\u1eb7t ch\u1ebd nh\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 c\u00e1c t\u1eadp qu\u00e1n n\u1ea5u n\u01b0\u1edbng th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u1ea7u. H\u1ecd \u0111\u00e3 chu\u1ea9n b\u1ecb c\u00e1c b\u1eefa \u0103n l\u00e0m t\u1eeb ng\u0169 c\u1ed1c nguy\u00ean h\u1ea1t nh\u01b0 l\u00faa m\u00ec v\u00e0 ng\u00f4 trong nh\u1eefng chi\u1ebfc n\u1ed3i \u0111\u1ea5t \u0111en kh\u00f4ng tr\u00e1ng men, t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 nh\u1eefng chi\u1ebfc n\u1ed3i t\u00ecm th\u1ea5y t\u1ea1i c\u00e1c di ch\u1ec9 kh\u1ea3o c\u1ed5 \u1edf mi\u1ec1n trung Colombia.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">C\u1eb7n th\u1ee9c \u0103n v\u00e0 ph\u00e2n t\u00edch<\/h3>\n\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 ph\u00e2n t\u00edch ba lo\u1ea1i c\u1eb7n th\u1ee9c \u0103n c\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i trong c\u00e1c chi\u1ebfc n\u1ed3i:<\/p>\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Th\u1ee9c \u0103n ch\u00e1y \u0111en:<\/strong> D\u1ea5u v\u1ebft h\u00f3a h\u1ecdc c\u1ee7a nh\u1eefng b\u1eefa \u0103n cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ea5u trong n\u1ed3i.<\/li>\n<li><strong>L\u1edbp g\u1ec9 \u0111\u1ed3ng:<\/strong> Nh\u1eefng l\u1edbp m\u1ecfng c\u1eb7n h\u00f3a h\u1ecdc tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t n\u1ed3i, \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho s\u1ef1 pha tr\u1ed9n c\u1ee7a c\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n n\u1ea5u n\u01b0\u1edbng trong qu\u00e1 kh\u1ee9.<\/li>\n<li><strong>C\u1eb7n lipid:<\/strong> C\u00e1c ch\u1ea5t b\u00e9o v\u00e0 d\u1ea7u th\u1ea5m v\u00e0o \u0111\u1ea5t s\u00e9t kh\u00f4ng tr\u00e1ng men theo th\u1eddi gian, ph\u1ea3n \u00e1nh l\u1ecbch s\u1eed ban \u0111\u1ea7u c\u1ee7a \u0111\u1ed3 \u0111\u1ef1ng.<\/li>\n<\/ul>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">C\u00e2u chuy\u1ec7n t\u1eeb c\u00e1c m\u1ed1c th\u1eddi gian kh\u00e1c nhau<\/h3>\n\n<p>Ba lo\u1ea1i c\u1eb7n n\u00e0y cung c\u1ea5p c\u00e1i nh\u00ecn s\u00e2u s\u1eafc v\u1ec1 c\u00e1c m\u1ed1c th\u1eddi gian kh\u00e1c nhau c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed \u1ea9m th\u1ef1c:<\/p>\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Th\u1ee9c \u0103n ch\u00e1y \u0111en:<\/strong> Nh\u1eefng b\u1eefa \u0103n g\u1ea7n \u0111\u00e2y nh\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ea5u trong n\u1ed3i.<\/li>\n<li><strong>L\u1edbp g\u1ec9 \u0111\u1ed3ng:<\/strong> Nh\u1eefng b\u1eefa \u0103n g\u1ea7n \u0111\u00e2y h\u01a1n, nh\u01b0ng c\u0169ng ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng b\u1edfi c\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n n\u1ea5u n\u01b0\u1edbng trong qu\u00e1 kh\u1ee9.<\/li>\n<li><strong>C\u1eb7n lipid:<\/strong> Nh\u1eefng b\u1eefa \u0103n s\u1edbm nh\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ea5u trong n\u1ed3i, v\u00ec ch\u00fang t\u00edch t\u1ee5 t\u1eeb t\u1eeb theo th\u1eddi gian.<\/li>\n<\/ul>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Ph\u00e2n t\u00edch h\u00f3a h\u1ecdc c\u1eb7n lipid<\/h3>\n\n<p>C\u1eb7n lipid \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb trong vi\u1ec7c t\u00e1i d\u1ef1ng ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0103n c\u1ee7a c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng c\u1ed5 \u0111\u1ea1i. B\u1eb1ng c\u00e1ch ph\u00e2n t\u00edch c\u00e1c gi\u00e1 tr\u1ecb \u0111\u1ed3ng v\u1ecb v\u00e0 h\u00f3a h\u1ecdc c\u1ee7a nh\u1eefng c\u1eb7n n\u00e0y, c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00f3 th\u1ec3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh c\u00e1c lo\u1ea1i th\u1ef1c v\u1eadt v\u00e0 \u0111\u1ed9ng v\u1eadt \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u00eau th\u1ee5. V\u00ed d\u1ee5, m\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y v\u1ec1 c\u1eb7n lipid trong \u0111\u1ed3 g\u1ed1m c\u1ed5 t\u1eeb Siberia \u0111\u00e3 ti\u1ebft l\u1ed9 r\u1eb1ng m\u1ed9t c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng \u0103n \u0111\u1ed9ng v\u1eadt tr\u00ean c\u1ea1n, trong khi m\u1ed9t c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng kh\u00e1c th\u00edch c\u00e1 h\u01a1n.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u00dd ngh\u0129a \u0111\u1ed1i v\u1edbi vi\u1ec7c hi\u1ec3u c\u00e1c x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ed5 \u0111\u1ea1i<\/h3>\n\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u nh\u1ea5n m\u1ea1nh r\u1eb1ng nh\u1eefng ph\u00e1t hi\u1ec7n c\u1ee7a h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap ch\u00fang ta t\u00e1i hi\u1ec7n t\u1ed1t h\u01a1n c\u00e1c b\u1eefa \u0103n v\u00e0 c\u00e1c nguy\u00ean li\u1ec7u c\u1ee5 th\u1ec3 m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ti\u00eau th\u1ee5 trong qu\u00e1 kh\u1ee9. Nh\u1eefng th\u00f4ng tin n\u00e0y, \u0111\u1ebfn l\u01b0\u1ee3t n\u00f3, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf c\u00e1c m\u1ed1i quan h\u1ec7 x\u00e3 h\u1ed9i, ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng trong c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng c\u1ed5 \u0111\u1ea1i.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Th\u00e1ch th\u1ee9c v\u00e0 h\u1ea1n ch\u1ebf<\/h3>\n\n<p>T\u00e1i hi\u1ec7n n\u1ec1n \u1ea9m th\u1ef1c c\u1ed5 \u0111\u1ea1i m\u00e0 kh\u00f4ng s\u1eed d\u1ee5ng c\u00e1c nguy\u00ean li\u1ec7u ho\u1eb7c k\u1ef9 thu\u1eadt hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i \u0111\u1eb7t ra m\u1ed9t s\u1ed1 th\u00e1ch th\u1ee9c nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 ph\u1ea3i c\u00e2n nh\u1eafc c\u1ea9n th\u1eadn v\u1ec1 b\u1ed1i c\u1ea3nh v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a c\u00e1c m\u00f3n \u0103n m\u00e0 h\u1ecd l\u1ef1a ch\u1ecdn v\u00e0 c\u00e1c ph\u1ea3n \u1ee9ng h\u00f3a h\u1ecdc s\u1ebd x\u1ea3y ra trong qu\u00e1 tr\u00ecnh n\u1ea5u n\u01b0\u1edbng.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">H\u01b0\u1edbng nghi\u00ean c\u1ee9u trong t\u01b0\u01a1ng lai<\/h3>\n\n<p>Nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1edf ra nh\u1eefng h\u01b0\u1edbng nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1edbi trong l\u0129nh v\u1ef1c kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc th\u1ef1c nghi\u1ec7m v\u00e0 ph\u00e2n t\u00edch c\u00e1c di t\u00edch h\u1eefu c\u01a1 \u1edf c\u00e1c di ch\u1ec9 kh\u1ea3o c\u1ed5. C\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u trong t\u01b0\u01a1ng lai c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00e1m ph\u00e1 vi\u1ec7c s\u1eed d\u1ee5ng c\u00e1c lo\u1ea1i \u0111\u1ed3 n\u1ea5u n\u01b0\u1edbng, ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p n\u1ea5u \u0103n v\u00e0 nguy\u00ean li\u1ec7u kh\u00e1c nhau \u0111\u1ec3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft to\u00e0n di\u1ec7n h\u01a1n v\u1ec1 c\u00e1c t\u1eadp qu\u00e1n \u1ea9m th\u1ef1c c\u1ed5 \u0111\u1ea1i.<\/p>\n\n<p>B\u1eb1ng c\u00e1ch k\u1ebft h\u1ee3p kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc th\u1ef1c nghi\u1ec7m v\u1edbi ph\u00e2n t\u00edch h\u00f3a h\u1ecdc, c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111ang m\u1edf kh\u00f3a nh\u1eefng b\u00ed m\u1eadt c\u1ee7a n\u1ec1n \u1ea9m th\u1ef1c c\u1ed5 \u0111\u1ea1i, cung c\u1ea5p nh\u1eefng hi\u1ec3u bi\u1ebft gi\u00e1 tr\u1ecb v\u1ec1 cu\u1ed9c s\u1ed1ng v\u00e0 ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0103n c\u1ee7a t\u1ed5 ti\u00ean ch\u00fang ta.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00e1i hi\u1ec7n \u1ea9m th\u1ef1c c\u1ed5 \u0111\u1ea1i: C\u00e2u chuy\u1ec7n t\u1eeb nh\u1eefng \u0111\u1ed3 d\u00f9ng n\u1ea5u n\u01b0\u1edbng h\u00e0ng thi\u00ean ni\u00ean k\u1ef7 Th\u1ef1c h\u00e0nh \u1ea9m th\u1ef1c c\u1ed5 \u0111\u1ea1i Trong nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7, c\u00e1c nh\u00e0&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[191],"tags":[7189,7191,7190,347,7193,7192],"class_list":["post-3853","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archaeology","tag-ancient-cuisine","tag-lipid-residues","tag-experimental-archaeology","tag-food-history","tag-pottery-analysis","tag-organic-remains"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3853","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3853"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3853\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3854,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3853\/revisions\/3854"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3853"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3853"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lifescienceart.com\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3853"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}